30 April 2015

Reactioneel

Bij het aprilnummer

Het aprilnummer is verschenen. Wij leiden in. Word nu abonnee. Nummer 9 kost € 16,50, en is direct bij De Bezige Bij te bestellen. Maar ook bij uw boekhandel! ISBN is 9789023490371.

Een vraagteken volstaat om geprovoceerd te worden – voor de fijngevoelige lezer. Het thema van de literaire avond rond de lancering van Revisor 8 – Weg met plot? – wilde prikkelen. Om te komen. Om te lezen. Die avond was er begripsverwarring – Wat is plot? – en ja, aan het slot zagen we nog aanleiding te over om door te praten. Maar wát er gezegd was, was wezenlijk, voor de goede verstaander. Dat literatuur juist niet voorspelbaar moet zijn. En dat vraagtekens goed zijn. Gustaaf Peek, in zijn openingspraatje: ‘Een roman is een zoekende tekst. Twijfel is essentieel. Een schrijver doet ook maar wat, maar als het goed is altijd in bezielde samenzwering met de lezer.’ (Meer? revisor.nl. Mischa Andriessen sprak ook, zijn verhaal volgt hierna.)

29 April 2015

Eerste zon

Winter-IJsland VII

De zon, een half oog dat na maanden boven de bergrand luipt, laat het stof op de ruiten schitteren. We vinden onszelf terug als reptielen, doodstil verspreid over de vensterbanken op het zuiden. Onze oren gloeien. We bewegen alleen onze oogbollen. Ook de paarden staan versteend in de wei om hun bloed op te warmen. De vachten dampen. We zien het oranje van schooleksterbekken, het helle blauw van lucht. De kleuren zijn terug. Mijn dochter verstopt haar neus in mijn nek, ze knijpt haar ogen dicht, ze zegt: Ik vind die zon eng, mama.

28 April 2015

Tijdsverschil

En de winnaar is... III

Bij sommige prijzen heb je het idee dat ze niet in dienst staan van de literatuur, van schrijvers, van boeken, van de lezers; die prijzen zijn er alleen om de naamgever of oprichters meer aanzien te geven. Literatuur wordt ingezet om ego’s op te krikken. In 2006 belandde ik deels in zo’n circus. Je kon een reis winnen. Gelukkig hield een andere reis mij bij de uitreiking vandaan.

26 April 2015

Het aprilnummer verschijnt deze week. Wij leiden in. Word nu abonnee.

‘Maar dat ik vaak eenzaam ben, daar kom ik rond voor uit,’ bekent Sandra Heerma van Voss (1972), journalist voor onder andere NRC Handelsblad en auteur van het interviewboek Familiealbum (2011). De eenzamen zijn echter de beste lezers. Aan de hand van het werk van Anna Blaman, Dorothy Parker, Jean Rhys, Anita Brookner en Annie M.G. Schmidt onderzoekt ze die verwoestende toestand. Zijn die schrijfsters rolpatronen? Trekt hun literatuur of wekt ze weerzin? Zwelgen we, vrezen we, bewonderen we?

24 April 2015

Het aprilnummer verschijnt volgende week. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Rens van der Knoop (1987) debuteerde bij De Bezige Bij met de dichtbundel Twee mannen spreken elkaar onopgemerkt aan. Hij hoopt, ook voor zichzelf, een vreemde te zijn. Iemand met mensachtige vormen, met oog voor sprekende details. Iemand die nooit schrijft over specifieke dingen die hij heeft meegemaakt, maar over hun samengevallen residu dat niet in één ervaring gevat kan worden. Poëzie is bij hem een genadeloos zelfonderzoek. Het gaat Van der Knoop, als elke goede dichter, om het juiste perspectief. Deze nieuwe gedichten, de eerste na zijn debuut, zijn abrupt en direct.

23 April 2015

Het scheermes

Het objectieve subject

Zoals je in je dromen telkens terugkeert naar je ouderlijk huis, een plek die alsmaar vreemder is geworden - zo keer ik regelmatig tijdens het scheren terug naar het Vertalershuis. Ik heb me daar maar één keer geschoren, ik mocht er overnachten tijdens een congres, maar de sfeer is blijkbaar essentieel geweest. Er zijn minder literaire aanleidingen geweest voor een essay, en toen ik daarbij in de mooie novelle van Bert Natter, Remington, een intieme vader-zoonscheerscène trof, ben ik verder gaan lezen. Daarbij is die ene scheerdroom langzaam uit het essay verdwenen, ten faveure van opvallende herhalingen, stroeve taal, en Ochkhams scheermes - en na het schrijven leek ook het Vertalershuis uit mijn ritueel te zijn verdwenen. Komende week verschijnt het in druk, maar het mes heeft niet stilgestaan, het zoeken ging door. Zeven extra hoofdstukjes: Marcel Möring, A.F.Th. van der Heijden, Gustaaf Peek, Sander Kollaard, losse opmerkingen, bronnen. De handeling en het detail, het ritueel en de herhaling.

21 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Behoeft Bart Koubaa (1968) nog introductie? Hij schreef zeven romans. En een verhaal. ‘De stok’ verscheen in 2011 in de Revisor. Een man vindt een stok en gooit hem weg, en pakt hem en gooit hem weg – al achtentwintig jaar, en alleen bij Marta kan hij de stok vergeten. ‘Larssen en Friedmann kunnen goed tellen en Radek en de vreemde Jankovitsj en de nog vreemdere Lombardi en Glatzer, die nooit een woord zeiden maar cijfers en getallen aaneenregen met een doorzettingsver mogen waarmee ik ijsberen zag jagen.’

21 April 2015

Vis

Winter-IJsland VI

Een dorp in een fjord is een wereld op schaal. Er is een kerk, een winkel, een school. Uit de stoep steekt een geloofwaardige lantaarnpaal, maar zoals in maquettes loopt niemand op straat. De mensen doen alsof ze binnen zijn. In hun huisjes kijken ze naar afdrukken van alles wat warmbloedig is, lichtbrekingen in pixels, dieptesuggesties, digitale schaduwen. De baan van de zon, het verstrijken van tijd voltrekt zich achter de berg. De dorpelingen stellen zich tevreden met reflecties van de zon op een wolk, schuivend geel op de rotswand. Ze missen niets, zoals een Nederlander geen mango’s in zijn tuin mist. Dat je een leven zou kunnen leiden waarin je een struik een boom ziet worden, je op sandalen naar de markt gaat, een scala aan artikelen voor een habbekrats binnen handbereik, waarin je stroopwafels koopt en luchtballonnen ziet zweven, een leven waarin je geluiden hoort die je niet kunt duiden, waarin je een onbekende tegen het lijf kunt lopen, komt niet in de mensen op.

20 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Jori Stam (1987) behoeft introductie. Zijn verhalen werden genomineerd voor de VPRO Bagagedrager en de Opium verhalenwedstrijd. In de zomer verschijnt zijn debuut Een volstrekt nutteloos mens. ‘Rhodos.jpeg’ laat zien wat hij kan. Een man en een vrouw carpoolen, ze zijn niets van elkaar. Althans, hij niets van haar. Collega’s, maar op totaal andere afdelingen, er is leeftijdsverschil, je zou je kunnen voorstellen dat ze hem vousvoyeerde.

19 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Jerry Hormone (1982) speelt en speelde in bands als The Apers, Anne Frank Zappa en The Windowsill. Onder het pseudoniem Jeroen Aalbers schreef hij de meer dan honderd titels tellende kinderboekenserie Borre, die onder andere in het Chinees en het Koreaans vertaald is. Nu werkt hij voor Atlas Contact aan zijn debuut Verhalenbundels verkopen niet, een roman, runt literair tijdschrift Strak en presenteert het kookprogramma Snekken met Sjer. Jerry Hormone woont in Rotterdam, samen met schrijver Elfie Tromp en hun naakthond Chin-Chin.

18 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

‘Meestal als hij met de trein gaat en als hij een blinde begeleidt dan kijkt hij uit het raam maar nu kijkt hij steeds naar deze Leo, met zijn stok en zijn bakkebaarden en zijn grote jas en zijn grote mond.’ 
In zijn Opmerkingen over de kleuren stelt Wittgenstein de volgende vraag: ‘Hoe kan het onzinnig zijn te zeggen: “Er zijn mensen die zien”, als het niet onzinnig is te zeggen: “Er zijn mensen die blind zijn”?’ Jan van Mersbergen stelt deze vraag in zijn verhaal ‘Station Zuid’ over een ziende en een blinde niet. Ook de hoofdpersonen stellen andere vragen.

17 April 2015

Maarten Inghels is dichter en schrijver. In oktober 2013 verscheen het reportageboek De eenzame uitvaart, 40 verhalen en gedichten bij vergeten levens over zijn werkzaamheden als coördinator van ‘De eenzame uitvaart’ in Antwerpen. In het najaar van 2015 verschijnt bij De Bezige Bij zijn dichtbundel Nieuwe rituelen.

17 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Idwer de la Parra (1977) studeerde aan de AKI (vrije kunstacademie in Enschede) en aan de toneelschool in Maastricht. Daarna legde hij zich toe op biodynamische landbouw. Inmiddels is hij meer dan tien jaar werkzaam als kruidenteler en tuinman. Hij is geboren in Gorinchem. Dat is een mooie, beknopte biografie voor een debutant. Hij speelde een rol in de film Zoenzucht (2000).

‘Mijn dochter zien, dat gaat nu niet’, schrijft de la Parra in het gedicht ‘Grond’. ‘Kom terug – schilder mijn planken zwart,’ roept hij iemand toe, een geliefde, de lezer van deze korte en indringende gedichten, ‘schilder kieren dicht, het tochten zwart, / het raamkozijn en de weerspiegeling van mijn / gezicht – schilder dat, kom terug en schilder dat.’

16 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

In de derde persoon een verhaal vertellen betekent: afstand. Maar ook weer niet. Soms betekent afstand in schrijven: toenadering. Juist door in een verhaal afstand te nemen van de karakters, van de tijd die geweest is en die nog moet komen, van de sociale context, komt bij de lezer heel geleidelijk het gevoel binnen dat de schrijver over wil brengen. Harm Hendrik ten Napel beheerst dat, zo laat hij zien in dit korte verhaal over een man die worstelt met intimiteit en seks. Al op het station is hij eigenlijk al thuis, bij zijn vriendin, in het straks. Hij projecteert zijn verlangens op een van de meisjes die bij het station mensen ondervragen, maar eigenlijk wil hij thuis zijn, bij haar. Iets doen, met haar.

15 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

‘Leeuwenporties zwezerik vlugger verzwolgen dan de Titanic, dat ligt dezer dagen niet binnen bereik van eenieders beurs, laten we wel wezen, terwijl een lekker boek van Harrison tegen betaling van een grijpstuiver voor het oprapen ligt bij de eerste de beste boekhandel in Saint-Germain des Prés of in Zwartsloot aan Zee.’ Naast onder andere zesendertigduizend sinaasappels, twaalfhonderd kilogram worsten, zevenduizend kroppen sla, veertig ton aardappelen en twintigduizend flessen bier had de Titanic ook duizend kalfszwezeriken aan boord. Wist de Franse schrijver Pierre Autin-Grenier (1947-2014) dat? Je zou denken van wel. Zijn smakelijke verhalen, soms maar een paar zinnen lang, lijken op een bedje van nutteloze kennis te worden geserveerd.

14 April 2015

De reis naar het Oosten

Winter-IJsland V

Op hoge snelheid rijden over land waarop niets groeit, dat zo weids is dat na een uur nog steeds de zee rechts van je ligt en de bergrug links, geeft je de sensatie een adelaar te zijn, in het bezit van ogen met een groter oplossend vermogen dan een mensenoog. We kennen die grotere opname van beelden per seconde in momenten van paniek: wanneer iets op je gaat botsen, je vader belt in het holst van de nacht. Je beleving van tijd is afgesteld op hoeveel beelden je brein per seconde verwerkt. Je ervaart het als traag wanneer je tijdelijk meer data absorbeert – ik zie meer, dus dit duurt langer. Die illusie van vertraging voel je wanneer je langs de zuidkust van IJsland rijdt. Tijd verstrijkt, beelden dienen zich aan, maar ze blijven onveranderd. Links de bergrug, rechts de zee. Je bent gewend dat hoe sneller je je voortbeweegt hoe sneller de wereld langszij passeert. Hier is geen wereld. Hoe harder we rijden, hoe langzamer we verouderen; als er een man aan de kant van de weg zou staan, dan zagen we hem in onze achteruitkijkspiegel vergrijzen.

11 April 2015

Het papier is terug in de gunst van de politiek. Het advies van de Raad voor Cultuur is een goed begin. Maar er zijn tegenstanders. Erik Lindner legt hun nog één keer uit waarom papier hier hoort - niet alleen in de Efteling -, en de luiers daar.

De Raad pleitte namelijk voor het opnieuw een beroep kunnen doen van tijdschriften op cultuurfondsen.

11 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Ruth Lasters (1979) is taalalchemist, ze brouwt en borrelt woorden in buisjes tot ze ontdaan zijn van hun poëtische conventies en ze kunnen worden hergebruikt. Lantaarnonderhoud is belangrijk, het is een ‘beladen zaak’, zoals ze schrijft. Lees maar in haar gedicht ‘Neon’ wat er mis kan gaan als het niet gebeurt. Ruth Lasters publiceerde de dichtbundel Vouwplannen en een aantal romans. Eerder schreef ze voor de Revisor over de rookpluimen die even in de lucht hangen nadat het vuurwerk is uitgewerkt, een uiterst betekenisvol beeld.

09 April 2015

Morfine

Bekende vreemden

Voor Revisor.nl spreekt Richard de Nooy in een nieuwe reeks korte verhalen onbekenden aan. Hij schrijft de verhalen van 'Bekende vreemden'. Bekend, want ze komen ook voor in zijn nieuwe roman (werktitel Vreemdenliefde). Een voorloper was 'Annunaki', verwante verhalen stonden op A Quattro Mani. Dit is de eerste aflevering: 'Morfine'.

Je nieuwe leven is nog in de maak. Je bent 54 en rijdt op een brommertje door Rome. Het miezert. Je wilt terug naar je minnares, Francesca, die op je ligt te wachten in het warme eenpersoonsbed bij de nachtapotheek. Ze heeft je ruw van zich afgeworpen toen de telefoon ging. Terwijl je jouw gloeiende kruis in je spijkerbroek perste hoorde je haar de adresgegevens opnemen. Je zou weleens willen weten wie er midden in de nacht de Zachte Dood bestelt. De morfinepleisters zitten in het koffertje met de defecte deksel dat ratelt als je over de klinkers raast. Je oude leven, het verbijsterende heden en meerdere mogelijke toekomsten stuiteren rond in je helm. Je bent op een groot verkeersplein belandt waar vele drukke wegen op uitkomen. Het heden is de cirkel waar je rondjes op draait, zoekend naar de juiste uitgang.

08 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Een stem, het belangrijkste dat een schrijver kan hebben. Niet een pen of laptop, een stem. Elfie Tromp laat met dit verhaal zien dat ze een stem met veel registers heeft, hoog en laag, kort en gevoelig, zwaar en hard. Een fatale dosis slaaptabletten en een gevallen ei, Tromp combineert die beelden – hard en ruw versus zacht en schrijnend – in één alinea. Oeverloos dobberen, glijdende liftdeuren, een horloge op een nachtkastje, het poetsen van een tong, roomboterspritsen, dijbeen, liezen, pantalon, het komt allemaal langs in dit korte verhaal.

07 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

‘De losknoopbare broekspijpen van Sabrina, de fles Bols die Royal meenam van de fabriek in Zoetermeer, de kuilen en de schelpen en de vloedlijn, de lage golven die uitspreiden over het strakke zand, de hogere golven op het water.’ Wat doet een schrijver wanneer iets onder zijn vingers verdwijnt? Het antwoord laat zich eenvoudig raden. Minder eenvoudig is de complexe, maar uiteindelijk onoverkomelijke scheiding tussen tekst en werkelijkheid. Woorden geven ons onze dromen en herinneringen niet terug, hooguit een glimp van onze verlangens. Niets wat ooit is beschreven heeft zich ooit werkelijk zo afgespeeld.

06 April 2015

Poollicht

Winter-IJsland IV

Van het kind in aantocht kan mijn dochter zich niets anders voorstellen dan dat het direct na de geboorte in de sneeuw zal vallen. Ze oefent hoe ze het op zal vangen, hoe ze de sneeuw van het buikje klopt, het laarzen aantrekt, muts en wanten. Kom maar, zegt ze, zo word je lekker warm. Voor de zekerheid stopt ze het terug in mijn buik. Een wereld zonder sneeuw kan ze zich niet herinneren. De ochtenden zijn donker. De middagen tersluiks. We hebben de grond in geen maanden gezien. Ons duister is wit, ons licht is wit, ons zicht is verdwenen. Alles vlokt. Wie luistert hoort alleen zichzelf. Soms vallen vlokken traag in de vorm van grote hondenpoten, soms wervelen ze bij miljoenen; ze dwarrelen, stapelen zich op tegen de kozijnen, plakken aan de ruiten, sneeuwen ons in. Buitenshuis bestaat niet meer. We bakken koekjes. We vouwen sterren. We pogen de velletjes van onze ellebogen te bijten.

03 April 2015

Een paar weken geleden was ik in Amsterdam voor de presentatie van de nieuwe Revisor. Na de voorstelling ben ik in met mijn broer, die in Amsterdam woont, de stad ingetrokken. Hij trakteerde me in een gezellig restaurantje zonder menukaart, maar met obers met een pico bello korte termijngeheugen. ‘Beter een etentje dan nog een boek voor je verjaardag,’ gekscheerde mijn broer. Tijdens de voortreffelijke maaltijd hadden we  het over onze vader, vrouwen en literatuur. Toen het hoofdgerecht, iets met kalf, werd opgediend, bekende ik mijn broer dat ik voor het eerst in mijn schrijversbestaan existentiële twijfels had. ‘In feite is het mislukt,’ zei ik nogal melodramatisch toen ik het vlees aansneed. Later, in een whiskybar in de buurt van het Leidse Plein, vertelde mijn broer me een verhaal, als ik het me goed herinner was het van Thomas Bernhard. Ik kende het niet. Het verhaal, het is misschien een roman, gaat over drie pianisten. Een ervan is de wereldvermaarde en uiterst eigenzinnige virtuoos Glenn Gould.

Ben je daar zeker van, Koubaa?

02 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

Van een afstand kan het lijken alsof Daan Stoffelsen (1981) via scherp gekozen onderwerpen de literatuur afgraast in een verlangen de veelomvattendheid ervan te beteugelen. Daarmee zou hij raken aan het domein van een docent, die met duidelijke scheidingswanden de letteren afbakent en ontsluit. Dit is natuurlijk allemaal niet het geval. Wie meerdere essays van Stoffelsen leest, beseft dat hij vooral is geïnteresseerd in een spannende vorm van beweeglijk denken.

01 April 2015

Het aprilnummer is onderweg. Wij leiden in. Word nu abonnee.

‘Wie hier uit het raam gekeken heeft blijft dat altijd doen, zei de conducteur, alsof hij mijn gedachten raadde. Daar is niets tegen.’ Wim Noordhoek (1943), sinds 1966 een vaste waarde bij de VPRO en auteur van het Avondlog, portretteert een laatste tramrit als de eerste, met opvallend oude elementen, en een wijze conducteur, die ook de woorden uit de titel uitspreekt. Misschien is het, zoals ‘Tantes’, zijn bijdrage aan literair tijdschrift Terras 7, eind 2014, een herinnering, maar het is nog veel meer dan dat.

Omhoog