Een nieuw boek van A.F.Th. van der Heijden is iets om naar uit te kijken. Er zijn weinig schrijvers die een simpel verhaal kunnen uitrekken en verdiepen als hij, en wiens zinnen blijven rollen. Ik las De helleveeg, er viel me wat op, en ik bedacht een theorie. Over oppervlakkige eenvoud, gif en roerloosheid, en stukken vertelchocola.

Op 10 juni 2013 overleed Hans Groenewegen, een van de meest productieve en nauwgezette literatoren die Nederland rijk is geweest. Als lezer, als bezorger, beschouwer, dichter, denker, criticus, essayist, als gestreng en eerlijk collega en gespreksgenoot van velen, vervulde hij een belangrijke rol in de Nederlandse literatuur van de laatste decennia. Het is moeilijk een wereld zonder Hans voor te stellen. De redactie van De Revisor betreurt het verlies van een groot schrijver. Onze gedachten zijn bij zijn vrouw Anne Marijke en zijn kinderen en kleinkinderen.

In 2011 was ik een paar keer in Londen. De vertaling van mijn roman verscheen dat jaar als Tomorrow Pamplona bij Peirene Press. Uitgeefster Meike Ziervogel regelde een paar optredens op literaire avonden en in de Peirene Salon, gewoon bij haar thuis. Londen beviel me erg goed.

22 mei reageerde Arno Kramer op een Zin van Martin Reints, met een uitgebreide analyse van diens gedicht 'De snack die trekt'. Om die reactie recht te doen, en om alvast een voorproefje te nemen op de poëzie van Martin Reints in ons komende nummer, hernemen we zijn opmerkingen als volwaardige blogpost.

“Gedichten-op-muren, gedichten overal, behalve in boekenkasten, laat staan in hoofden van de mensen,” aldus Anton Korteweg. Ik moest daaraan denken toen de Nederlandse ambassade me halverwege het jaar in Berlijn meldde dat er op de gevel een gedicht zou komen, iets waar ik in mijn online column voor De Groene iets mee zou kunnen doen.

Beste Claire,

Je mail heeft me met enige vertraging bereikt, ik zit weer midden in mijn roman en de vloer van mijn schrijfkamer, en dan heb ik niets zinnigs te vertellen: ik heb me al dagen niet geschoren en mijn baard baart mij kopzorgen. ‘Schuurpapier,’ zegt mijn zoon als hij met zijn hand over mijn wangen gaat.

Echt. Door ons leuk te vinden, te delen, te bevrienden. Bart Koubaa heeft zijn gruwelijke New Yorkroman-met-een-staartje gesigneerd, en u kunt een exemplaar winnen. Op Facebook. Vrijdag 23 mei om 12.00 is de verloting gesloten.

Is het aan De Revisor te danken dat Gerbrand Bakker de Independent Foreign Fiction Prize 2013 won? Natuurlijk niet. Mischa Andriessen de J.C. Bloemprijs 2013? Nee. Dat Bernke Klein Zandvoort voor de C. Buddingh'-prijs genomineerd is? Al wat meer ja; ze debuteerde immers bij ons. Het is in ieder geval zeker dat zonder De Revisor er geen Jan Hanlo Essayprijs Klein voor mij, Daan Stoffelsen, zou zijn. Dit is mijn dankwoord, de uitgeschreven versie, met de achtergronden, de registratie van de avond, de trofee.

Een nieuw boek van A.F.Th. van der Heijden is iets om naar uit te kijken. Er zijn weinig schrijvers die een simpel verhaal kunnen uitrekken en verdiepen als hij, en wiens zinnen blijven rollen. Ik las De helleveeg, er viel me wat op, en ik bedacht een theorie. Over oppervlakkige eenvoud, gif en roerloosheid, en stukken vertelchocola.

Op 10 juni 2013 overleed Hans Groenewegen, een van de meest productieve en nauwgezette literatoren die Nederland rijk is geweest. Als lezer, als bezorger, beschouwer, dichter, denker, criticus, essayist, als gestreng en eerlijk collega en gespreksgenoot van velen, vervulde hij een belangrijke rol in de Nederlandse literatuur van de laatste decennia. Het is moeilijk een wereld zonder Hans voor te stellen. De redactie van De Revisor betreurt het verlies van een groot schrijver. Onze gedachten zijn bij zijn vrouw Anne Marijke en zijn kinderen en kleinkinderen.

In 2011 was ik een paar keer in Londen. De vertaling van mijn roman verscheen dat jaar als Tomorrow Pamplona bij Peirene Press. Uitgeefster Meike Ziervogel regelde een paar optredens op literaire avonden en in de Peirene Salon, gewoon bij haar thuis. Londen beviel me erg goed.

22 mei reageerde Arno Kramer op een Zin van Martin Reints, met een uitgebreide analyse van diens gedicht 'De snack die trekt'. Om die reactie recht te doen, en om alvast een voorproefje te nemen op de poëzie van Martin Reints in ons komende nummer, hernemen we zijn opmerkingen als volwaardige blogpost.

“Gedichten-op-muren, gedichten overal, behalve in boekenkasten, laat staan in hoofden van de mensen,” aldus Anton Korteweg. Ik moest daaraan denken toen de Nederlandse ambassade me halverwege het jaar in Berlijn meldde dat er op de gevel een gedicht zou komen, iets waar ik in mijn online column voor De Groene iets mee zou kunnen doen.

Beste Claire,

Je mail heeft me met enige vertraging bereikt, ik zit weer midden in mijn roman en de vloer van mijn schrijfkamer, en dan heb ik niets zinnigs te vertellen: ik heb me al dagen niet geschoren en mijn baard baart mij kopzorgen. ‘Schuurpapier,’ zegt mijn zoon als hij met zijn hand over mijn wangen gaat.

Echt. Door ons leuk te vinden, te delen, te bevrienden. Bart Koubaa heeft zijn gruwelijke New Yorkroman-met-een-staartje gesigneerd, en u kunt een exemplaar winnen. Op Facebook. Vrijdag 23 mei om 12.00 is de verloting gesloten.

Is het aan De Revisor te danken dat Gerbrand Bakker de Independent Foreign Fiction Prize 2013 won? Natuurlijk niet. Mischa Andriessen de J.C. Bloemprijs 2013? Nee. Dat Bernke Klein Zandvoort voor de C. Buddingh'-prijs genomineerd is? Al wat meer ja; ze debuteerde immers bij ons. Het is in ieder geval zeker dat zonder De Revisor er geen Jan Hanlo Essayprijs Klein voor mij, Daan Stoffelsen, zou zijn. Dit is mijn dankwoord, de uitgeschreven versie, met de achtergronden, de registratie van de avond, de trofee.

We draaien het objectieve en subjectieve maar eens om: ik ben een fan van Joost de Vries. Ik vind het een goede criticus, die ons durft te laten delen in zijn intuïties en onzekerheden, en ik vind hem een goede schrijver, die niet terugdeinst voor actie, humor en literaire verwijzingen. Zijn tweede roman, De republiek, laat het zien, en al heeft de literaire kritiek zich vooral gestort op de verwijzingen, de invloeden en de thema's, dit is interessanter: De Vries heeft vaart, en goede zinnen. Goede herhalingen.

In het komende nummer van Schrijven Magazine vertelt Thomas Rosenboom over de fijne kneepjes van het schrijversvak. Hij laat zien waarom zijn nieuwe roman nauwelijks verschilt van een Donald Duckstrip en legt uit waarom een verhaal over een dagje zeilen pas écht spannend wordt als er een mooi meisje met een picknickmandje in voorkomt. Verder: Jannah Loontjens over stijl & techniek, René Appel over het etiket ‘literaire thriller’ en Maria Genova over autobiografisch schrijven.

Benieuwd? Neem uiterlijk zaterdag 25 mei een (proef)abonnement op Schrijven Magazine, dan ligt dit nummer 7 juni in je brievenbus.

In april 2011 werd ik via het Letterenfonds uitgenodigd om naar een festival in Chatenay-Malabry te komen. Demain à Pampelune was net verschenen. Ik zocht in de atlas op waar dat plaatsje ligt en mailde terug: ‘Leuk, naar Frankrijk. Dat plaatsje is vlakbij Parijs geloof ik. Er is een maar. Mijn moeder wordt die zondag 65 en geeft een feest. Daar wil ik graag bij zijn, dus als ze daar rekening mee kunnen houden...’

Beste Claire,

Ik heb je een paar dagen niets laten weten omdat mijn rug me parten speelt. Ik heb de nieuwe vloeren naar boven gebracht: dertig vierkante meter witte eik voor de schrijfkamer, twintig vierkante meter bamboe voor de badkamer eronder.

Je vergist je als je zegt dat iedereen fotograaf is. Niet iedereen die een eiken vloer legt is vloerenlegger, niet iedereen die kan schrijven is schrijver.

Volgens Jacq Vogelaar kan je door Berlijn niet lopen. De stad zou zo gebouwd zijn dat je er alleen kan paraderen of demonstreren.
Wat sommige plekken betreft heeft hij gelijk, andere niet. Het is maar net welke straat je inslaat en welke route je neemt. Het seizoen, het uur van de dag, de verdergaande renovaties. De stad heeft nog steeds twee gezichten, al begint de scheiding poreuzer te worden, minder ingedeeld naar oost en west.

Ik heb nooit in Engeland gelopen. Ik vermoed dat ik wat mis, en niet het slechte weer dat zelfs de grootste enthousiastelingen onder de terugkeerders blijven noemen. Niet de ontbijtjes, niet de bergen of de gastvrije bewoners, nee, het is die lichte waanzin die ik tegenkom in boeken met wandelingen daar. In Noorwegen kan het ook, lees Hermans, lees Venhuizen, maar Sebald, mijn uitgangspunt, de bodem onder mijn wandeldenken, maakt vooral Groot-Brittannië grijs en zwaar. Neem dus ook Sarah Halls post-apocalyptische roman The Carhullian Army. Of neem Bakker. Gerbrand Bakker, De omweg. Hij stuurt zijn hoofdpersoon ernaartoe om niet meer terug te komen. En om te wandelen, korte stukjes, verdicht door observaties, introspectie, twijfel - de gedachten gaan sneller dan de voetstap. (Plus: of Margriet de Moor een Sebaldverhaal schreef.)

Het is al laat als ik de bus naar de wasserette neem. Ik denk aan de keren dat ik met mijn moeder ging tot ze raar begon te doen, fluisterend vroeg of ik dacht dat in de trommel een mensenlijf paste. We hebben het nooit uitgeprobeerd. Ik heb haar hond gekregen, sieraden en de hooivork waar mijn vader haar altijd mee achterna zat. Nu woon ik alweer een tijdje in de stad, kocht een twijfelaar om verder te kunnen gaan en een legerjas zodat ik ruwe verhalen kon verzinnen. Op de teevee linksboven in de hoek zie ik grappige baby’s met sultanamoeders. Ze bewegen ongecontroleerd met hun lippen en lachen gemaakt. Ik zou ook wel in beeld willen komen terwijl ik me begeef in een wereld van wasverzachter en kruimels tussen suède lakens. De deur piept, meestal komt hier alleen de achterbuurvrouw die last heeft van huismijt.

Beste Claire,

Je hebt me diep geraakt met je foto’s van de kindergraven, maar wil je alsjeblieft stoppen met me uit te leggen wat je ermee bedoelt; ik heb zelf ogen. Een kind verliezen moet inderdaad het ergste zijn wat een mens kan overkomen, zoiets is onchronologisch. De dood van je boer kwam voor mij al geheel onverwacht; ik kan me niet voorstellen hoe het dan voor je moeder moet geweest zijn. Ik geloof mijn tante niet als ze zegt dat het tijdens de hongerjaren erger was om een varken te verliezen dan een kind. Omdat ik zelf kinderen heb, valt het me zwaar deze woorden in te tikken, mijn lichaam verdraagt ze niet, de letters op mijn toetsenbord zijn voodoonaalden.

We bieden onze abonnees tijdelijk grote fragmenten uit nieuwe boeken van auteurs die in De Revisor stonden: Laura Broekhuysen, Hans Groenewegen, Jan van Mersbergen, Daan Heerma van Voss, Victor Schiferli, Anton Valens, Bart Koubaa, Sanneke van Hassel, Bernke Klein Zandvoort, en nu Revisordebutante Emily Kocken. U leest hier de eerste hoofdstukken uit haar romandebuut Witte vlag, dat bij Uitgeverij Querido te bestellen is. (Daar kunt u ook zien of uw boekhandel het op voorraad heeft.)

Het leven met de in Amsterdam gevestigde Amerikaanse kunstenaar Henry Theodore Watson is voor de jonge Elzbieta Rózewicz een vlucht uit het Berlijn van 1999 waar ze alleen is achtergebleven nadat haar ouders zijn omgekomen bij een auto-ongeluk. Henry laat haar in het begin van hun huwelijk nog meewerken aan zijn kunstprojecten, maar na een vernietigende recensie van hun performance in het Stedelijk Museum sluit hij haar buiten. Wanneer Henry in New York is, sterft hun doodzieke hond. Henry grijpt de situatie aan voor een nieuw kunstproject. Elzbieta's gedrag begint provocerende trekken te vertonen. Dat de hond vervangen zal worden door een nieuwe, lijkt onafwendbaar.

In Frankfurt werd ik door een mevrouw van de universiteit van het station gehaald. Ik kende de stad niet, ik kende de mevrouw niet. Een paar dagen eerder was ik in Düsseldorf om een wedstrijd van Schalke 04 te zien, iets verderop in Gelsenkirchen. Dat weekend was ik met vrienden van mijn voetbalclub op pad, een heel ander soort uitje. We hadden een hotel in Düsseldorf en belandden ’s avonds in een klein kroegje dat Die Hühnerstall heet en tegen een uur of vijf in de ochtend (de klok was ook nog een uur teruggezet) zei de eigenaar, die Nederlands kon: ik ben er klaar mee. Hier hebben jullie de sleutel. Ik ga.

Geachte juffrouw Fisher, beste Claire,

Vergeef me dat ik me zo onverholen over de dood heb uitgelaten; ik wist nog niet dat uw broer ging sterven. Niemand heeft er me iets over gezegd en mijn rug is een wrak. Ik heb kilo’s plaaster naar boven gezeuld voor de stukadoren die vandaag beginnen met het plakwerk. Ik had het natuurlijk kunnen weten door de groepsfoto op de dvd-box van het laatste seizoen. Daarop is uw broer niet meer te zien en iedereen, behalve u dan, is in rouwkleren gehuld. Het spijt me oprecht. Ik zal niet zeggen dat ik u begrijp, maar ik zal u ook niet met medelijden overstelpen. Medelijden is lijden en u weet hoe ik daarover denk.

Ik ben een sentimenteel man, en ik heb soms het gevoel dat me dat een minder criticus maakt. Een aantal schrijvers die ik zeer waardeer, kunnen onverschrokken sentimenteel op het pathetische af zijn. Jaap Scholten, Paul Auster. Daar worstel ik dan mee. Want als het op stijl aankomt, kan het me niet kaal genoeg zijn.

Toen deze week Henri van Boovens bestseller uit 1904, Tropenwee, letterlijk op mijn pad kwam (waarover later meer in mijn wandelzinnenessay in Halfjaarboek 6), dacht ik me in die laatste opvatting gesterkt. Pathetische troep, doorstaat de vergelijking niet met dé boeken voor dit moment, van Sebald, Cole, en zelfs tijdgenoot Nescio. En nu herlas ik ze. Au.

Beste juffrouw Fisher,

Ondanks dat ik mijn schrijfkamer steeds meer tot leven zie komen, wil ik het naar aanleiding van de kerkhoffoto’s die je me hebt opgestuurd over de dood hebben. Eigenlijk wil ik u iets vragen aangezien u de dood beter kent dan ik. Hoe is het toch mogelijk om keer op keer zo mee te leven met de nabestaanden die bij u thuis een kist en een afscheidsdienst komen bestellen? Is dat routine, vraag en aanbod; alles is toch beter dan de dood, juffrouw Fisher? Of gaat u ervan uit dat er geen begin en geen einde is? Misschien gelooft u dat we ons bewustzijn op een harde schijf kunnen schrijven en er oneindig veel kopieën van kunnen maken zoals we dat met foto’s kunnen…

Als ik moet voorlezen in een andere taal dan het Nederlands raak ik steevast buiten adem. Ik oefen en heb les gekregen, toch lukt het vrijwel nooit echt goed te lezen omdat de tekst niet mijn ritme heeft. In het Nederlands voel ik precies aan wanneer er rust in mijn zinnen komt, dat gaat vanzelf, die pauze of spanningsmomenten. In een vreemde taal voel ik dat niet en moet ik dus veel nadenken tijdens het voorlezen en dat overbewuste maakt het lezen niet beter. Meestal zijn optredens over de grens belabberd.

Vandaag overleed de Friese dichter Tsjêbbe Hettinga aan de gevolgen van kanker. Hij publiceerde in De Revisor in 1994 het gedicht 'Het wagenhuis / Het weinhûs', dat later is opgenomen in zijn bundel Vreemde kusten / Frjemde kusten (Atlas, 1995). Na een optreden in het Institut Néerlandais publiceerde de Franse uitgever L' Oreille du Loup zijn bundel Fan oer see en fierder / De mer et d'au-delà. In 2001 ontving hij de Gijsbert Japicxprijs. Hettinga was een zeldzame bard die dichtte in de traditie van grote Keltische dichters, klank- en beeldrijk, melodieus en meeslepend. Zijn voordrachten waren befaamd. De dichter was blind, uit zijn hoofd droeg hij zijn ballades van ruime lengte voor. Als hij voorlas, kon je een speld horen vallen. De redactie van De Revisor betreurt het verlies van een groot dichter. Onze gedachten zijn bij zijn dierbaren, vrienden en familie.