, 24 Juni 2013

Berlijn V

Halverwege het jaar in Berlijn ontvang ik een voorstel voor een satelliet-residentie in Eisenhüttenstadt. Een socialistische stad in de jaren vijftig gebouwd rond een staalfabriek.

Deelnemers kunnen er een paar dagen of langer verblijven. Rondkijken, informatie inwinnen. Of werken.

Eisenhüttenstadt klinkt exotisch en fascinerend. Het pronkstuk van de DDR.

De staalfabriek is inmiddels geprivatiseerd. Inwoners gebruiken nog steeds de infrastructuur, de danszaal, het theater, het park met het podium en de voor de jaren vijftig vooruitstrevende appartementsgebouwen, zo staat er als aanbeveling bij.

De residentie wordt de stipendiaten van de DAAD aangeboden vanwege de Biënnale in Berlijn, die dit jaar een uitgesproken politiek karakter heeft.

Ik zeg ja. Ik vraag me af of ik niet te vaak ja zeg, maar oostelijker dan Berlijn ben ik nog niet geweest. Eisenhüttenstadt ligt anderhalf uur van Berlijn, aan de Oder. Aan de andere kant van de rivier is het Polen.

‘Dus jij gaat gedichten over Eisenhüttenstadt schrijven,’ roept de jongen die ons van de trein haalt. Ben heet hij. Hij is er geboren. Hij brengt ons naar het appartement.

Het eerste wat in Eisenhüttenstadt opvalt is ruimte. Wijde gaanderijen, bogen, poorten, enorme binnentuinen. Lege, brede straten met veel groen. Eerder dan aan het socialisme doet het aan Albert Speer of het futurisme denken, zij het in kale en doffige staat.

De stad is leeggelopen. Er zijn bijna geen auto’s en voetgangers. Nieuwere flats rond het socialistisch paradijs staan leeg en worden volgens Ben binnenkort afgebroken. De rijweg gaat langs strakke gevels, de voordeuren zijn aan de andere kant, aan de binnentuinen.

Leegte. Kaalte. Geen graffiti. Gemeenschappelijke waslijnen, vuilnisbakken en speelhoeken. Als je naar een raam kijkt, zie je snel de vitrage terugvallen. Op de vuilnisbakken zitten hangsloten.

Een dikke jongen die in de speeltuin met mijn dochter wil spelen, is ruw en hardhandig.

Ik vraag Ben of de Russen geld in deze appartementen gepompt hebben. Duitsland was straatarm na de oorlog. Hij ontkent vurig. De DDR subsidieerde de appartementen, de huren waren laag. Eisenhüttenstadt was het voorbeeld voor het land. Ze hebben erop ingezet.

In het appartement is alles in goede staat. Keuken, woonkamer met fauteuils, slaap- en badkamer. Onveranderd, volgens Ben. Zicht op kijkgroen. Het lijkt wel een flatje in Den Haag Zuidwest.

Geen van de andere stipendiaten van de DAAD blijft in Eisenhüttenstadt. Iedereen neemt de trein terug naar Berlijn.

Ben is teleurgesteld. Hij houdt van Eisenhüttenstadt getuige zijn blog op facebook waarop hij iedere dag een foto post. Met een stel Oekraïners maakt hij kunst op het trottoir van een galerie. Ze worden ’s avonds opgepakt, de politie weet niets van een Biënnale.

Kapsalons. Supermarktketens. Fonteinen die stilvallen na zessen. Het monument voor de vrijwillige brandweer van Eisenhüttenstadt. Bossen rond de stad en een groot nieuw zwembad. Waar je ook heenloopt, het is rustig.

Er is het Dokumentationszentrum Alltagskultur der DDR, een soort museum van het communisme, dat gesloten dreigt te worden.

’s Avonds loop ik over een lange brug in de richting van de Oder. In de bossen onder de brug brandt een felle lamp. Er moet een uitspanning zijn. Ik loop terug en ga het bos in, loop naar het licht toe.

Achter een formica deur kom ik in een zaal met tapijt in verschillende felle kleuren. Tegen de muren staan slotmachines, eenarmige bandieten. Een paar jongeren zitten op barkrukken en kijken naar de verspringende cijfers.

Ik vraag of er iets te drinken is. Dat is er niet. Ook ergens anders niet. Dit is Eisenhüttenstadt. Hier kun je gokken.

De volgende dag nemen we de trein terug naar Berlijn.

______________________________

Erik Lindner verbleef in 2012 in Berlijn als stipendiaat van het Berliner Künstlerprogramm van de Deutsch Akademischer Austauschdienst (DAAD) Hij hield er voordrachten, werkte aan zijn eerste roman en leerde de stad van binnen uit kennen. In deze rubriek noteert hij zijn indrukken van de nieuwe Duitse hoofdstad.

(foto: Ben Kaden, 'Bilder aus Eisenhüttenstadt' op http://ehst.tumblr.com/)

Alle columns in deze reeks: Berlijn IBerlijn IIBerlijn IIIBerlijn IV, Berlijn VBerlijn VIBerlijn VIIBerlijn VIIIBerlijn IXBerlijn X, Berlijn XIBerlijn XII.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.

Archief

Omhoog