10 Redenen Waarom De Discussie Over Engagement In De Literatuur Onzin Is

Afgelopen vrijdag gebeurde het weer: iemand vond in de krant dat schrijvers te weinig geëngageerd zijn. Ditmaal was het Anton Dautzenberg, een geëngageerd schrijver, in de boekenbijlage van NRC Handelsblad. Maar het is onzin. Tien redenen waarom.

N.B. Dit stuk maakt onderdeel uit van een bredere discussie. Onderaan volgen wat links naar wat voorafging en wat volgde - niet noodzakelijkerwijs reacties. Ook Anton Dautzenberg zelf heeft in de reacties een verheldering gegeven van zijn intenties.

1. In deze discussie wordt engagement altijd te eng gedefinieerd

Engagement wordt in deze discussie gebruikt als maatschappijkritiek, discussie over politiek, normen en waarden. De grote onderwerpen. Nooit over rouw, moederschap, depressie, bevallingen. De betrokkenheid van schrijvers bij deze intieme onderwerpen is minstens zo essentieel als hun stellingname over Gaza, de passiviteit van de Nederlandse overheid of of de rechten van de mens ook voor pedofielen gelden, over bonussen, banken, Syrië.

2. Literatuur wordt altijd te ruim genomen

Steevast wordt verwezen naar engagement zoals dat blijkt uit opiniestukken, columns en tv-optredens. Dat is geen literatuur.

3. De Grote Drie is altijd de dode standaard

Reve over een ezel. Hermans over katholieken. Mulisch over Cuba - dat is, kort samengevat, het engagement waarmee literatoren van nu zich moeten meten. Sterkte. Sindsdien is onze wereld veranderd. De voornaamste veranderingen: de Grote Drie leven niet meer en het schrijverschap is een vreedzaam beroep geworden. Toch?

4. Roepende auteurs zijn geen lezende auteurs

Er zijn zoveel tegenvoorbeelden te noemen, ook boeken, maar die lijken nooit gelezen te zijn. Ik noemde eerder al Peek, Koubaa, Meijer, Wieringa. Maar neem ook Uphoff, Van Hassel, Thomése, Van der Heijden, Enquist. Neem Ronald Giphart. Die heeft over meer geschreven dan over koken en heeft zijn betrokkenheid getoond bij het Polare-debacle. Neem het romandebuut van Henk Hanssen, Een kwestie van zelfbehoud, een boek over de Nederlandse VN-missie in Libanon die zo over de chaos in Syrië, Libië, Irak, Afghanistan, Oekraïne, Mali te leggen is. Dat boek verscheen vorig jaar. Schrijvers die niet lezen, zelfs geëngageerde schrijvers die niet lezen, vertrouw ik niet.

5. Leon de Winter is ook geëngageerd

Dautzenberg heeft terecht stelling ingenomen over donorschap en pedofielenvereniging Martijn. Als goed geëngageerde schrijvers noemt hij Arnon Grunberg en Hafid Bouazza. Maar niet de uiterst betrokken maar (even) regelmatig onzin uitkramende Leon de Winter. Bepaald engagement is blijkbaar geen goed engagement - maar ook dat is een vorm van engagement.

6. Schrijvers zijn geen deskundigen

De voorbeelden van Reve, Hermans en Mulisch tonen al aan: schrijvers hebben vaak geen idee. Van inhoudsloos engagement hebben we al te veel.

7. Geëngageerde literatuur is niet altijd goede literatuur

Engagement in de krant en op tv betekent stellingname. Maar goede literatuur vraagt meerstemmigheid, iets zoekends, ruimte voor de lezer. Literatuur óver iets is snel gemankeerde non-fictie. Literatuur tégen iets is al snel een pamflet.

8. Kunst gaat niet over het wat maar over het hoe

Engagement moet overgebracht worden. Als iets belangrijk is, hoe laat je dat zien, hoe zorg je dat de lezer het ziet en voelt en weet en vooral: erover twijfelt? Dat vakmanschap maakt nogal eens het verschil tussen goede en slechte literatuur.

9. Schrijvers zijn geen public intellectuals

Literatuur moet meer zijn dan amusement. Dan kunst voor een kleine groep. Dan commercieel product. Ze moet een plek hebben in de maatschappij, zich verhouden tot een grotere groep, en ze moet serieus zijn. Blijkbaar. Het ligt dus voor de hand dat schrijvers zich als public intellectuals opstellen, zoals bekende columnisten als Bas Heijne en Arnon Grunberg, (oud-)politici en die ene wetenschapper die wel uit zijn woorden komt. De vraag is of schrijvers die rol op zich moeten nemen (want 6) en kunnen nemen. Het zijn ambachtslui en kunstenaars, en hun betrokkenheid leidt niet tot stellingname maar tot kunst.

10. Literatuur kan niet zonder engagement

Goede schrijvers zijn niet a-politiek, ze schrijven niet zonder moraal. Maar dat wordt niet altijd zichtbaar, het komt niet aan de oppervlakte. Ze weten dat Aristoteles een Poetica en een Politica schreef. En dat het twee verschillende boeken zijn. Geen literatuur.

11. Literatuur moet niets

...

P.S. Dit is een overzicht van de relevante stukken van de afgelopen week, en een stukje ervoor:

P.P.S. Ik wil heus wel nadenken over wat er dan wel aan opiniestukken en essays in de krant zou moeten verschijnen. Misschien over twee weken. Tien onderwerpen waarover we graag een schrijver zouden willen lezen in de krant.

tien reacties

Erik de Jong - Spinvis

volkomen mee eens

Erik de Jong - Spinvis, - 26-07-’14 17:47
Wijbrand schaap

Helder.

Wijbrand schaap, (URL) - 26-07-’14 20:58
A.H.J. Dautzenberg

Beste Daan, Rob en geloofsgenoten

mijn stuk is meer een aanklacht tegen commofidicatie dan een aansporing tot engagement
opvallend en veelzeggend die convergentie

A.

A.H.J. Dautzenberg, - 26-07-’14 22:05
pj van helden

Mooie opsomming hoor, maar (want 9) betrokkenheid leidt dus tot kunst, ook bij de ambachtsman/vrouw?

Wat is inhoudsloos engagement?

?

pj van helden, - 26-07-’14 22:39
A.H.J. Dautzenberg

tikfout (in haast):
commodificatie, bedoel ik

A.H.J. Dautzenberg, - 26-07-’14 22:41
W. van Walstijn

Maar liefst elf punten laten zien dat een discussie nooit onzin is.

W. van Walstijn, - 27-07-’14 12:03
Daan Stoffelsen

Beste A.H.J. Dautzenberg,

Inderdaad interessant hoe die thema’s samenlopen, en wat gek dat zovelen dat stuk dan anders gelezen hebben. Misschien ben ik ook een slechte lezer. Laat dan uw stuk de misbegrepen aanleiding zijn voor een welgemeend stuk.

Alle goeds,

Daan Stoffelsen

Daan Stoffelsen, (URL) - 27-07-’14 14:48
A.H.J. Dautzenberg

Daan,
mensen hebben blijkbaar behoefte aan engagement
A.

A.H.J. Dautzenberg, - 27-07-’14 16:59
Juan C. Tajes

Bete Daan: ik denk dat engagement eits persoonlijks is. Als een kunstenaar/schrijver gebruik wil maken van zijn doen om zijn/haar engagement te manifesteren, daadkracht te geven , er is niets mis met dit. Het is geen verplichting. En geïnformeerd te zij is een “must”, anders uit je gewoon weer een mening waar op niemand ziet op te wachten. Ik denk wel dat stellingname op bepaalde situaties belangrijk is. Zelfs noodzakelijk Maar ik ben niet voor propagandistische manifesten op kunst uitingen.

Juan C. Tajes, (URL) - 29-07-’14 15:43
Daan Stoffelsen

Beste Juan C. Tajes, wat je zegt sluit bovenstaande niet uit; sterker: de literatuur heeft vrijheid nodig. Dan zal Dautzenberg zeggen: die vrijheid moet je bevechten door dwars te liggen, maar niet iedereen is daar geschikt voor, en niet elk onderwerp, ik voel kortom niet de urgentie om alle schrijvers en kunstenaars te zeggen: kook eens wat minder, schrijf eens een overdreven pamflet.

Daan Stoffelsen, (URL) - 30-07-’14 09:49
We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog