, 26 Oktober 2014

Het blijven kroketten

Auteur versus schrijver XI

Ik kreeg de vraag voorgelegd of ik een quote wilde geven voor op een nieuw te verschijnen roman. Op zich is dat leuk, zo’n verzoek. Het is vleiend. Het geeft me het gevoel dat mijn mening er toe doet. Ik ben een schrijver en een groot deel van het werk van een schrijver is lezen, dus een quote is ook logisch, maar de lezer van de quote zal mij niet zien als lezer van het boek waar de quote op staat, hij zal mij zien als een schrijver met een mening. Als lezer is de schrijver naamloos, behalve als de mening gepubliceerd wordt. Bijvoorbeeld op andere boeken. Het is vooral moeilijk om gewoon schrijver te blijven van je eigen boeken en lezer van andere boeken als de quote een eigen leven gaat lijden. Bovendien, als er te veel quotes van één schrijver op omslagen staan daalt de waarde van die quotes.

Dus zei ik in antwoord op het verzoek nee. Daarvoor heb ik een truc. Ik vertelde dat ik ieder jaar één quote doe, en die van dit jaar was al vergeven. Dat is een heldere en vriendelijke oplossing. Je wijst niemand af en niemand telt mijn quotes, dus het klopt altijd.

Toch kreeg ik snel antwoord: Maar mijn boek verschijnt pas volgend jaar.

Toen kon ik alleen nog maar ja zeggen. Stuur maar op dat boek.

Ik las op dat moment een vertaling waarop een quote van Linda de Mol stond: ‘Knap geschreven, geestig, ontroerend.’ Haar naam stond eronder, op een bijzondere manier: ‘Linda de Mol, <em>linda</em>.’ Om aan te geven dat Linda de Mol haar mening over dit boek van Jonathan Safran Foer niet zo maar ergens had gegeven, maar in een echt magazine. Dat dit blad haar naam draagt doet er niet toe.

Ik ben me serieus met quotes gaan bezighouden toen er op vertalingen van Ammaniti, een Italiaanse schrijver, quote van Herman Koch stond. Hij vond Ammaniti geweldig. Ik kwam erachter dat op de Italiaanse vertaling Kochs Het diner een quote van Ammaniti stond. Het leek verdacht veel op handjeklap: een quote van jou op mijn boek en andersom.

Vertalingen van Sedaris spannen de kroon. Zijn boeken werden behangen met quotes. Marc-Marie Huijbrechts: ‘Ik zeg niet snel: “Dit moet je lezen.” Sterker, ik zeg het nooit: “Dit moet je lezen.” Maar... Dit moet je lezen.’ Paulien Cornelisse: ‘Soms voel je je een paar dagen, maanden of jaren down, als het leven ronduit stom is. Dan is er gelukkig altijd nog Sedaris, want hij vrolijkt op zonder de ellende te ontkennen.’ Johannes van Dam: ‘Ik verslind iedere letter die hij schrijft. Sedaris is de meester.’ Aaf Brandt Corstius was eerder al gestrikt, zij verzorgde een heuse inleiding bij een Sedarisvertaling. Ook Francine Oomen gaf een Sedaris-quote, waarin ze heel slim in gaat op haar eigen boeken: ‘Hoe overleef ik, zonder Sedaris? Oké niet overdrijven. Zonder zijn boeken niet.’

De quotes kregen allemaal een eigen vakje op het omslag, zeer opvallend. Wat ook opviel: het waren allemaal mensen die een zeer groot publiek aanspreken, van heel oud tot jong, man en vrouw, van grappige anekdotes of korte verhaaltjes tot kookboekenen. Ook mikken deze quote-gevers in hun eigen werk vooral op de grap. Sedaris was grappig, dat was de boodschap.

Ik ben Sedaris gaan lezen. De quotes doen niet af aan de verhalen, ze passen heel goed. De verhalen zijn vluchtige liflafjes, zoals de grapjes van de quote-gevers die aan cabaret doen dat ook zijn en de anekdotes over taal van Cornelisse ook. De verhalen lijken op de kroketten die Johannes van Dam probeerde te verheffen tot culinaire hoogstandjes. Een hard korstje, een bite, eventjes een goeie smaak, maar dan toch is het uiteindelijke gevoel een beetje viezig, vettig, kleverig, ranzig. Je kunt ze op een schoteltje leggen, mosterd apart in een klein glazen schaaltje, een takje peterselie erop, bestek er bij... het blijven kroketten.

Toen ik voor het eerst voor een quote gevraagd werd kon ik eigenlijk niet geloven dat mijn mening waarde had. Dus ik zei ja, iets te gretig, en er kwam een mooie zin op een boek te staan. Een week voor het verschijnen van het volgende boek van die schrijver werd me tussen neus en lippen door gevraagd of de quote weer gebruikt mocht worden, en ik zei weer ja. Maar bij dat boek paste die zin totaal niet.

Dat was mijn les over quotes, je moet altijd nee zeggen. En volhouden.

Op een vijftal boeken staat een quote van mij, daarbij ook twee vertalingen. Die quotes staan niet alleen op de boeken, ze worden door iedereen overgenomen: in persberichten van de uitgeverij, in berichten over literaire avonden van bibliotheken, in schoolkrantjes, op internet, door de winkelketels die fanatiek aan informatievoorziening doen bij de online boekverkoop omdat ze zelf geen lezers in dienst hebben.

Afgelopen maand kreeg ik een mailtje van de nieuwe uitgever van Willy Vlautin, die werd eerst door Nijgh uitgegeven, nu door Meulenhoff. Ook voor dat boek had ik ooit een quote gegeven, een tijd terug. Eigenlijk ging die quote over de schrijver Vlautin, want ik had het nieuwe boek nog niet gelezen. Maakte niks uit. In de aanbiedingsteksten was de quote al gebruikt.

‘Willy Vlautin is geen schrijver die personages als marionetten door een poppenkast laat dansen. Hij doet iets wat slechts een paar schrijvers kunnen: hij wekt zijn personages tot leven, snijdt ze los en laat ze op eigen houtje dolen door deze schrijnende wereld.’

Nu was de zin voor het omslag te lang. De uitgeverij had er al aan gesleuteld: ‘Willy Vlautin doet iets wat slechts een paar schrijvers kunnen: hij wekt zijn personages tot leven en laat ze op eigen houtje dolen door deze schrijnende wereld.’

Omdat het korter moest. Ik mailde terug dat het lossnijden belangrijker is dan het doen wat slechts een paar schrijvers kunnen. Dus het werd nog korter: ‘Willy Vlautin wekt zijn personages niet alleen tot leven, hij snijdt ze los en laat ze op eigen houtje dolen door deze schrijnende wereld.’

Volgend jaar komt er dus een quote van mij op een roman, van een debutant. Ik zal een zin maken die zo kort is dat hij overal op past, die jaren mee kan. Afgelopen zomer verscheen de vertaling van In the Rogue Blood, van James Carlos Blake. Op de cover staat heel groot: ‘Verbluffend goed – Jan van Mersbergen’.

Zoiets lijkt me prima.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.

Archief

Omhoog