Zinnetjes

En de winnaar is... IX

Ik ving een gesprek op.

*

Er is één Nederlandse literaire prijs die gaat over stijl. Enig idee?
Ik heb werkelijk geen idee. Die prijzen zijn toch allemaal marketinggericht. Verkoop. Publiciteit. Onder het mom van literair en het beste boek en zo. Stijl telt wel mee, maar komt op plek vijf of zes.
Vijf of zes na wat?
Na status van het boek, bekendheid, naam en persoonlijkheid van de schrijver, nieuwswaarde en nog iets. Hou het op verkoopbaarheid bij de keten die de prijs sponsort.
En toch is er één prijs die alleen naar stijl kijkt.
Zeg het me.

De Tzum-prijs!
Tzum?
Iets uit het Noorden. Heel sympathiek. Ze hebben een prijs voor de beste zin van het jaar en de schrijver met de beste zin wint net zo veel euro’s als die zin woorden telt.
Dat is grappig.
Vind ik nou ook. Ze tikken de zinnen over en tellen de woorden.
Dat kan Word ook, maar toch sympathiek. En wie selecteert die zinnen?
Iedereen kan inzenden.
Lezers?
Ja, maar ook niet lezers. Iedereen!
Uitgevers ook?
Die doen dat vast. Het is een prijs dus het heeft nieuwswaarde en uitgevers doen steeds minder aan redactie maar ze doen alles voor nieuwswaarde.
Schrijvers kunnen ook inzenden?
Dat is natuurlijk de vraag. Het zou erg ranzig zijn je eigen zinnen in te sturen, maar het gebeurt. Moet haast wel, en ergens ook slim want de schrijvers weten het beste wat hun beste zinnen zijn. Toch?
Dat lijkt me wel. En wie beoordeelt die zinnen?
De Tzum-jury, denk ik.
Een jury. Waarom eigenlijk niet de prijs voor het beste boek?
Geen idee. Een heel boek, dat is wel erg veel lezen.
Een zin losrukken uit een roman, is dat niet raar?
Jawel.
Maar?
De beste zinnen losrukken uit boeken is leuk.
Leuk. Dat komt in de buurt van een echte literaire prijs. Prijzen zijn leuk. Prijzen kennen enkel winnaars. Dat is leuk. En welke zinnen zijn er dan zo mooi?
Bijvoorbeeld: ‘Al heb ik dan geen van beiden gekend, doodgaan is als het zien oplichten van het gezicht van Mark Rutte als je de televisie aanzet: je went er nooit aan.’
Die zin heeft niet gewonnen mag ik hopen.
<Nee, maar hij is wel wel ingezonden.
Door wie?
Wacht even. Door Sien Donné. De zin komt uit een boek van Rijk de Jong.
Wie is dat dan?
Geen idee, maar ze staan in de lijst van de Tzum-prijs, schrijver en inzender.
Kennen die twee elkaar? Rijk en Sien? Zijn het buren? Neef en nicht?
Je zou zeggen dat ze elkaar wel moeten kennen. ‘Doodgaan is als het zien oplichten van het gezicht van Mark Rutte als je de televisie aanzet.’ Dat stukje heb ik al heel vaak gelezen. Interessante zin. Gedurfde opbouw en thematiek. Maar ik heb een ander voorbeeld: ‘Behalve een gedenksteen aan de gevel van het gebouw van Hotel du Nord heeft Tsjechov weinig sporen achtergelaten in Odessa.’
Doen reisgidsen ook mee?
Nee, dit is uit een boek over Rusland. Brilletje van Tsjechov.
Dan is het goed. De beste zinnen moeten wel uit romans komen. Straks wint een zin uit een kookboek. Dan verliest die hele prijs zijn status.
Daar waakt Tzum wel voor, geen zorgen.
Heb je nog meer voorbeelden? Het is wel vermakelijk, die Tzum-prijs.
Vooruit dan: ‘Een leven kan worden opgetekend aan de hand van deuren die zijn geopend en deuren die zijn gepasseerd, dacht Minnies moeder, en voor de zoveelste keer die afgelopen maanden verbaasde ze zich over de gedachten die zich aan haar opdrongen zonder dat ze iets met haar te maken hadden.’
Is dat boek door een vrouw geschreven?
Yep. Niña Weijers.
Dacht ik al. En wie denkt dat allemaal? Dat een leven opgetekend kan worden aan de hand van open deuren en dichte deuren.
Minnies moeder.
En hoe weet de verteller dat ze dat allemaal denkt?
Goeie vraag. Ik kwam er ook niet goed uit. Minnie, dat is de hoofdpersoon, en ze heeft een moeder en ze denken heel veel na, vooral over kunst. Dus.
Heel goed dat ze nadenken en zich er dan ook nog over verbazen dat die gedachten zich aan haar opdrongen. Altijd prettig. Eerst denken en dan je verbazen over het denken. Zo begint de filosofie. Het probleem met filosofen is dat alle andere mensen ook begrijpen dat de filosofie hier eindigt, behalve zij zelf.
Ze denken en verbazen maar door. Ook in de andere genomineerde zinnen. Minnie dacht. Had haar al verbaasd. Opvallend ook dat de genomineerde zinnen van Weijers uit de eerste paar bladzijdes komen. Daarna zijn ze bij Tzum waarschijnlijk gestopt met lezen.
Nog meer genomineerde zinnen?
Natuurlijk. Heel veel. ‘Als het erom gaat je leven bij kop en kont te pakken, kan je nog veel van de Amerikanen leren.’
Even denken. Een zelfhulpboek? Non-fictie over Amerika... Iets van Twan Huijs?
Je zou het zeggen, maar dit komt echt uit een roman, en deze zin staat echt bij de nominaties van afgelopen jaar.
Gen reisgids? Geen RTL-verslaggever die is gaan schrijven?
Nope.
Kop en kont, een schrijver die het leven bij kop en komt pakt, of in ieder geval die uitdrukking gebruikt. Heeft wel wat hoor. Niks Show don’t tell. Lekker alles uitleggen in hapklare brokken. Misschien kon je verder in dat boek allerlei wijsheden tegen over Russen, of Chinezen. Hoe zij de dingen aanpakken.
Daar zullen we nooit achter komen, deze zin staat los bij de nominaties. Prachtige zin toch?
Voor een cabaretier wel.
Nog een mooie: ‘België…’ zegt hij, of eigenlijk laat hij het woord door het interieur van de auto walsen als in een wijnglas.’
België, zei hij. Dat vind ik wel mooi. Dat wijnglas lijkt uit een spionageboek te komen. James Bond doet dat. Wijn laten draaien in een glas, walsen, en dan mompelen: België. Spannend.
Dat bedoel ik. Nog eentje: ‘Jouw kapsel, voor zover dat nog een kapsel mocht worden genoemd, had veel weg van zo’n in die dagen in zwang rakende ecologische tuin, waarin elke menselijke ingreep als een misdaad tegen de natuur werd beschouwd.’
Dat is ook cabaret!
En het is de winnaar.
Wat?
Van de Tzum-prijs.
Echt waar?
Zeker. Deze zin vonden ze het mooist. Uit Kaddisj voor een kut.
Wat voor een kut?
Doet er niet toe. Op dezelfde bladzijde was nog een zin genomineerd: ‘Zonder brylcreem, je hebt het helaas getest, vertoonde jij je aan een medemens als een vermenigvuldiging van Einstein met Beethoven.’
Weer over kapsels en haren.
Ja, een obsessie misschien. Je ziet, die prijs maakt nieuwsgierig. Nieuwsgieriger dan als een heel boek bekroond wordt. En deze zin is ook al een prachtwerkje. Misschien staat die winnende zin er wel meteen achteraan, of ervoor. Je weet het niet.
Je weet het niet.
Vijftien zinnen van Verhulst werden genomineerd.
Jezus, dan is hij dus eigenlijk de beste schrijver, de beste stilist.
En allemaal van zo’n lengte en strekking.
Ingezonden door?
Staat er niet bij. Er staat heel veel zinnen in de lijst maar niet bij allemaal staat wie de zin ingezonden heeft.
Hebben ze die zinnen zelf uitgekozen.
Wilde Tzum graag dat Verhulst zou winnen?
Ik denk het. In het bericht op de site stond: ‘Dimitri Verhulst wint eindelijk de Tzum-prijs.’ In de kop, in de tekst en ook nog een keer verderop: ‘Dat Dimitri Verhulst ooit de Tzum-prijs zou gaan winnen, was wel duidelijk. In elk jaar dat Verhulst een boek uitbracht stonden zinnen van hem hoog op het lijstje van de jury. Verhulst is een echte stilist. Hij behoort tot het soort schrijvers waar de jury van houdt: schrijvers die nog een zin durven te formuleren die langer is dan tien woorden. In de Nederlandstalige literatuur worden die schrijvers een beetje schaars, het door ons eerder opgemerkte anorexiaproza lijkt steeds verder op te rukken.’
Dus ze hebben bij Tzum hun oordeel al klaar.
Denk het wel.
Dus als ik een zin instuur die ik echt mooi vind, een mooie korte zin, dan is dat misschien wel anorexiaproza?
Zou heel goed kunnen. Kijk dus maar uit met inzenden.
Dank voor de tip.
Maar welke zin vind jij dan mooi?
Nou: 'Papa zwom weg.'
Papa zwom weg?
Ja. Vind ik een mooie heldere sterke zin. Geen overbodige bijvoeglijke naamwoorden. Gewoon zwemmen in plaats van peddelen, borstcrawlen, schoolslagen, plonzen. En papa is ook heel mooi en duidelijk en herkenbaar. Iedereen heeft een papa. Deze verteller heeft een papa en die zwom weg.
Waar naartoe?
Ja, dat is het mooie van deze zin, dat wordt nog even opengelaten. In deze zin althans. Daarom is het een zin uit een boek, er staat nog meer zinnen in dat boek en die maken dat deze zin zo goed is. Niet omdat deze zin cabaret is, omdat deze zin het begin van het boek is, van het drama, van het literaire idee.
Van wie is die zin?
Van Jaap Robben. Staat in Birk.

*

Literatuur en prijzen; een combinatie die voor leespubliek, uitgevers, boekhandels en media heel vanzelfsprekend en gewenst is, maar hoe beweegt een schrijver zich in het prijzencircus? Jan van Mersbergen werd genomineerd voor literaire prijzen, won prijzen, werd vaak niet genomineerd en won ook vaak niet, zit in de jury van een prijs en volgt het nieuws over de prijzen. In deze serie vertelt hij over zijn ervaringen. Dit is aflevering negen. Lees hier afleveringen één, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven en acht.

Eén reactie

Rudy Schreijnders

Het is een grote vergissing: de prijs was bestemd voor de slechtste zin. De winnende zin maakt dat duidelijk, zelden zo’n lelijke zin gelezen.

Rudy Schreijnders, - 28-12-’15 11:52
We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog