Geen witte wijn

Over Teju Cole

Hij is geestig, intelligent, fel: de gedroomde publieke intellectueel. Ik schudde vrijdagmiddag in Spui25 Teju Cole's hand, en luisterde. Over racisme, over de ondervertegenwoordiging van vrouwen, over smaak en cultuur, over hoe je over de tactics van zwarte activisten van mening kunt verschillen en over white privilige / supremacy. Interessant, maar ook ongemakkelijk. En ongemak leidde, bij mij althans, tot een gevoel van onmacht. Ik heb er al wel over geschreven, maar mijn macht is beperkt tot lezen, kijken, schrijven. Wel leerde ik, die middag en avond, dat verder kijken dan je neus lang is, kan helpen. Bij dezen, opnieuw, maar nu met een beloning. Welke nieuwe (literaire) stemmen moet ik lezen, welke moeten een podium krijgen in Revisor? Onder de inzendingen verloot ik de fles rode wijn die ik voor mijn praatje kreeg.

(Plus: mijn praatje en zeven aantekeningen.)

  1. Coles Spui25-lezing (terug te kijken bij de UvA) was ijzersterk. Hij gaf zijn eigen interpretatie bij een prachtig koningsmasker uit Ife (hedendaags Nigeria), beschreef de eurocentrische receptie ervan, Bellows uitspraken over de 'Tolstoy of the Zulu's', diens uitspraken in zijn Nobelprijsrede, en toonde zich in het slot evenzeer activist als kunsthistoricus. Dat is de mildere Cole, die ook in Nooit meer slapen geïnterviewd werd. Deze week in De Groene Amsterdammer. Zie ook mijn recensies van Coles boeken, fragmenten en vertalerstoelichting bij Athenaeum.nl.
  2. Voor het gesprek met Stephan Sanders volstaat het mijn praatje hieronder en dat van Quinsy Gario na elkaar te lezen; het ging bij hem alleen over Coles essay 'Black Body' (alsof er geen lezing was geweest, alsof Vertrouwde en vreemde dingen niet vijftig essays bevat), en, na een ingreep van een zeer geïnformeerde Cole, over racisme in Nederland.
  3. Gario's kritiek is zinnig, en werd bevlogen uitgesproken, al geloof ik dat ik blij ben dat De Groene Amsterdammer het oneens met zichzelf kan zijn.
  4. Net als Gario werd ik niet betaald voor mijn verhaal, het was 'free intellectual labor' met de kans een idool te ontmoeten en zichtbaar te zijn in een relevant netwerk. Maar de kwestie dat de culturele en journalistieke infrastructuur jonge makers en stagiaires slecht of niet betaalt is hoogstens complementair aan Gario's klacht dat zwarte makers geen plek krijgen in die infrastructuur - het doet er niet aan af. Het gaat niet om Gario of Stoffelsen, maar om het feit dat er al heel veel witte mannen beeld- en woordbepalend zijn.
  5. Inderdaad, mannen. Schuldig. Maar we werken eraan.
  6. Een deel van deze discussie is woordenspel, en wie woorden maar spel vindt, kan beter de nieuwe regels volgen. Dus niet 'blank' schrijven, want zoals Gario terecht opmerkt, dat connoteert 'without stain, pure and fair'. Maar in het woordveld van schuld en onschuld zou ik graag ook de connotatie van 'blanco' toevoegen, die een gebrek aan kennis benadrukt. Kennis, bewustzijn, kan tot handelen aanzetten. Helaas is kennis geen macht. Kennis drijft ertoe mensen flessen wijn te verloten.
  7. Ik drink zelf liever wit. Dat is smaak en cultuur, no racism intended.

Add strange to known

People from Amsterdam. That was how the occassional black person in the Limburg town of my wife's family in the 1950's would be called. That may be an invented innocence, the racism encountered by James Baldwin in those days and Teju Cole these days is real. As Cole writes in his essay 'Black Body' it's in the Swiss town of Leukerbad, in Zurich, all over Europe and in India, anywhere outside of Africa. Quote: 'The test is how long the glances last, whether they become stares, with what intent they occur, whether they contain any degree of hostility or mockery, and to what extent connections, money, or mode of dress shield me in these situations. To be a stranger is to be looked at, but to be black is to be looked at especially.' Unquote. And looks are only innocent, compared to the injustices and violence black people meet. When reading 'Black Body' and Known and Strange Things, one becomes keenly aware how color defines, shapes identity.

But to define Teju Cole's work only in terms of color, is a mistake: Cole is a brilliant novellist and a sharp art critic. His novels are wonderful and wise, his essays have an enormous reach and incredible insight. By all measures, he is an important writer.

This appears to be faint praise, but I'll undermine my judgement in a few minutes. Cole tells us in this essay that Baldwin sees a deep cultural divide.

'These people cannot be, from the point of view of power, strangers anywhere in the world; they have made the modern world, in effect, even if they do not know it. The most illiterate among them is related, in a way I am not, to Dante, Shakespeare, Michelangelo, Aeschylus, Da Vinci, Rembrandt, and Racine.'

Cole answers him: we know now that modern black culture can match western art, that Africa can boast great art, architecture, literature as well. But he quotes from another of Baldwin's essays: 'These were not really my creations, they did not contain my history; I might search them in vain forever for any reflection of myself. I was an interloper; this was not my heritage.'

I'd like to read Baldwin's comments not only as the confession of a victim of white supremacy, but rather as an early reminder that there's no such thing as an objective measure, a universal quality standard. No such thing as by all measures. I want to do so because I feel that seemingly objective quality standards are also partly responsible for the underrepresentation of women writers and writers with a Moroccan, Turkish or Surinam background in Dutch literature. This underrepresentation is as real here as it is in any other field of our society: my experience as an editor for a literary review is that lots more white men have the guts to send in their bad copy than any other group. Of course, there's more that divides men and women, and 23rd and 3rd generation Dutchmen. For instance, language problems and culturally diverse ideas about what a succesfull career is, may block the road to literature. But to underline my own responsibility in this matter, I find that my (culturally acquired) taste for functional prose without embellishments, without lyrical style, means I dislike literature with a classical Arabic or oral influence.

Cole's reply to Baldwin, though, is instrumental.

'I disagree not with his particular sorrow but with the self-abnegation that pinned him to it. Bach, so profoundly human, is my heritage. I am not an interloper when I look at a Rembrandt portrait. I care for them more than some white people do, just as some white people care more for aspects of African art than I do. I can oppose white supremacy and still rejoice in Gothic architecture.'

Being black - or white - need not be an obstacle to enjoying art or being able to judge it. I would like to add: being illiterate is, as I am in African art or classical Arabic literature. Cole's criticism proves it. He knows, and he compares, and he shows insight and questions clichés. This book amply demonstrates his ability to do it all: be an art historian, a writer, a man of many worlds. But I'd like to recommend to you one of his best essays, which opens the second section of the book, as 'Black Body' does the first. 'Unnamed Lake' reads as a Sebald-like dreamstate, with stylistic flow, no stops, no analysis, just images. It features Jacques Derrida, the Berlin concerts which Hitler attended and the concentration camp of Belzec, the extinction of the Tasmanian tiger - this could still all be W.G. Sebald, very depressing, very European - and major Patrick Chukwuma Kaduna Nzeogwu, who tells about an assassination in the Biafra war with a smile. Not all murderers are white. And not all artists are, as Cole points out several times in his essays.

To return to my praise: the best artists and critics are those who add strange things to known things. Recently, Cole wrote in an impressive New York Times piece: 'The duty of critical writing is to listen to the noise of life without being deafened by it.' Even if this noise is a strange thing. The critic who seeks out that noise and endures is the best.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog