Inleiding bij De ochtenden

Bij ons cadeauboek voor abonnees: Sanneke van Hassels De ochtenden

Wie zich vanaf nu abonneert op Revisor, krijgt voor € 40,- vier nummers (à € 12,50), een login voor het archief én als welkomstgeschenk Sanneke van Hassels De ochtenden. Jan van Mersbergen koos in 2015 uit haar oeuvre 27 verhalen, leidde ze in en lichtte ze toe. Een deel van die inleiding nemen we hier over.

*

‘Nog steeds heb ik hem niet paraat,’ schrijft Sanneke van Hassel in haar verhaal ‘Motherhood’, ‘die ene zin die precies omvat wat ik schrijf.’ Het verhaal gaat over een moeder die haar huis, en haar kindje, ontvlucht. Tegen een schoonmaker op het station zegt ze dat ze schrijft, maar wat precies, dat weet ze niet. Alleen dat het een dik boek wordt.
Het typeert de echte schrijver: je maakt een verhaal maar ergens is het ongrijpbaar. Je wilt grip hebben op de woorden, de zinnen, de grote thema’s, de handelingen en de innerlijke wereld, en dat gevoel van grip is er heel vaak, maar ergens is dat een illusie en ontstaat een verhaal ook plots, als je even met je ogen knippert. Het moeizame van woorden, daarover gaan deze verhalen.
De vrouw van ‘Motherhood’ is net moeder geworden, van een jongetje. Duidelijk is dat haar moederschap haar schrijven in de weg zit maar ook is dat moederschap juist onlosmakelijk een deel van de schrijver, en dus van het schrijven. Het is onderwerp en blokkade tegelijk, zoals alle werkelijk persoonlijke onderwerpen dat zijn.
Een schrijver die moeder is schrijft over moederschap, een moeder die schrijft verfoeit het moederschap, die twee huizen in één lichaam, in één geest.

Toen ik Sanneke leerde kennen (ik gebruik haar voornaam, omdat we elkaar kennen) waren we allebei genomineerd voor de BNG Literatuurprijs, een prijs voor jonge schrijvers (onder de veertig) die minstens twee boeken hadden geschreven en die veelbelovend waren maar nog niet waren doorgebroken. Ik kende Sannekes werk, ik kende haar nog niet. Tijdens de prijsuitreiking zaten we achter een tafel, met de andere genomineerden. Het juryrapport werd voorgelezen en Walter van den Berg die naast me zat gaf me na de eerste zin een schop tegen mijn been om aan te geven dat ik de buit binnen had. Na de tweede zin van het juryrapport wist ik dat hij het mis dat. Die zin ging over karakters die worstelen met de wereld. Dat doen mijn karakters ook maar niet op de manier waarop Sannekes karakters dat doen.
Sanneke won.
Na de bekendmaking was er een borrel. Er liep een jongetje rond, Sannekes zoontje. Het jongetje heette Jan.

Ik leerde ook Sannekes werk kennen, en haar manier van werken. In 2010 nam ik plaats in de nieuwe redactie van literair tijdschrift De Revisor, een redactie die enkel uit mannen bestond en nog steeds in die samenstelling opereert. Verschillende vrouwelijke schrijvers reageerden fel. Ze misten een vrouw in de redactie. Ze konden echter niet goed uitleggen waarom er een vrouw in de redactie moest zitten. Sanneke kon dat wel. Ze zei: ‘Schrijven is voor mannen en vrouwen hetzelfde, het leven echter is heel anders.’
Dat was een afdoende verklaring.
Vrouwen hebben andere ervaringen, dat kan ik als man begrijpen. Vrouwen worden ongesteld, vaak worden ze als jong meisje gewaarschuwd voor mannen die iets van ze zouden willen, ze dragen hun kinderen bij zich, heel fysiek, ze baren die kinderen .
Sanneke schreef een vlammend betoog over de kwestie waaruit zeer helder bleek dat een vrouw anders in het leven staat dan een man, niet aan de hand van de clichés die vaak opgevoerd worden over hormonen en hersenhelften, of een zweverig verhaal waarin beweerd wordt dat mannen en vrouwen van andere planeten komen, maar juist vanuit die ervaringen. Dat is de basis. Sanneke legde de link tussen geest en fysiek. Het schrijven is hetzelfde, het leven is anders. Het kijken en daarmee het voelen is anders.
Ik stelde voor het betoog van Sanneke op een uitvouwbare middenpagina in ons eerste nummer van De Revisor af te drukken, we waren immers een mannenblad geworden. Dat wilde Sanneke niet.
Een tweede opvallend punt gerelateerd aan De Revisor is Sannekes drive om te herschrijven. In 2011 kreeg de redactie het verhaal ‘Phoenix, Arizona’ opgestuurd. We plaatsten het in ons tweede nummer en een jaar later verscheen het in de bundel Ezels. Vrijwel iedere zin is in die latere versie veranderd. De eerste versie was goed, maar het kon nog beter, en Sanneke is met het verhaal aan de slag gegaan zoals alleen schrijvers die werkelijk serieus zijn dat kunnen: door eindeloos vragen te stellen over de tekst die er al is, door te denken aan hoe de tekst zou moeten zijn om hetgeen verteld moet worden zo goed mogelijk over te brengen, door veel van zichzelf te vragen en aan het verhaal te geven, en daarmee aan de lezers.

[...]

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog