, 16 September 2016

Deze week gelezen (5)

Lezen leidt tot schrijven leidt tot lezen. Dus wat leest de redactie van de Revisor? Deze week lazen wij Karl Ove Knausgård, Denis Johnson, Sandro Veronesi en Stéphane Mallarmé.

*

Thomas Heerma van Voss: Sandro Veronesi, In de ban van mijn vader

In de jaren dat ik heel veel muziekconcerten bezocht, heb ik voor mezelf een regel ontwikkeld, of misschien is het eerder een besef: dat een optreden, hoe goed het op de avond zelf ook overkomt, pas echt geslaagd is als het interesse naar de betreffende artiesten aanwakker, als ik in de dagen nadien zijn of haar werk wil (her)luisteren. Wellicht geldt hetzelfde voor auteurs. Vaak genoeg heb ik terwijl ik iemand voorlas of publiekelijk hoorde spreken gedacht: hier wil ik iets van lezen - en vervolgens zakte dat verlangen binnen een mum van tijd weer weg. Twee weken geleden sprak ik Sandro Veronesi in Spui25, en nu pas merk ik hoe overtuigend hij daar vertelde: ik wil meer en meer van hem lezen, de hiaten in mijn kennis van zijn werk opvullen. Deze week ben ik begonnen met In de ban van mijn vader, Veronesi's doorbraakroman en tevens de eerste die in het Nederlands vertaald werd (door Rob Gerritsen).

Een wervelend, bijna koortsachtig geschreven boek.

In de openingsscène schenkt de net bekroonde kinderboekenschrijver Gianni Orzan zijn prijsgeld tot zijn eigen schrik aan een vrouw die hij niet kent. Daarna belandt hij in een taxi - hoewel, eigenlijk trapt hij vrijwillig in de oplichterij van een zwendelaar die zich uitgeeft voor taxichauffeur - en krijgt hij al converserende plots een heel ander beeld van zijn vader. Over dat beeld en over die vader wil ik het verder niet nader hebben, daar moeten jullie vooral over lezen, want dat verdient dit boek. Wat zo mooi is, is de combinatie van de achteloze, alle kanten op schietende stijl van Veronesi, die schrijft zoals hij praat (dat heb ik dus gemerkt): breed uitwaaierend, zonder rem, vol mooie vondsten. En in die schijnbaar laconieke verteltrant roept hij allerlei intrigerende grote levensvragen op, die heel onnadrukkelijk en toch allerminst oppervlakkig aan de orde komen. Bijzonder knap. Misschien wel het beste wat ik van hem las.

In de ban van de vader is verschenen bij Uitgeverij Prometheus en goed leverbaar bij de boekhandel.

Marjolijn van Heemstra: Stéphane Mallarmé, Graf voor Anatole

Graf voor Anatole van Stéphane Mallarmé is volgens de achterflap geen boek maar ‘een project’. ‘Rudimentaire notities’ over de dood van Mallarmé’s zoon Anatole die in 1879 op achtjarige leeftijd aan reuma overleed. Het boek verscheen in 1974 in Nederland, vertaald door Rein Bloem, ik vond het achter in de boekenkast van mijn ouders. 
In tweehonderdveertig pagina’s probeert de dichter een monument op te richten voor zijn dode kind. Het is hermetisch werk, complex, meer wit dan woorden en er spreekt zo’n grote wanhoop uit dat het lezen ervan me benauwd. Het helpt niet dat ik zwanger ben en huil om alles wat klein en dood is, maar ook zonder hormonale beperkingen is Graf voor Anatole denk ik een harde dobber.
Het is eenzaam, scherverig; losse brokstukken van een piepklein leven en een levensgroot verdriet. Het onaffe ervan is gezien het onderwerp misschien wel passend maar het maakt het ook nog verdrietiger. Het is Mallarmé niet gelukt om zijn zoon in woorden terug te winnen. Hij grijpt mis en wat overblijft zijn flarden, halve zinnen.
Volgens de vertaler zou je via deze ‘woorden uit eerste hand’ inzicht kunnen krijgen ‘in wat Mallarmé in deze tekst bezielde, en waarom hij er in dit aangrijpende geval niet uitkwam’. Ik kan op dit wat en waarom maar één antwoord verzinnen: zijn zoon was dood en dat verlies strekte zich uit tot ver voorbij de taal. Ik kon mezelf er niet toe uitzetten ‘het project’ uit te lezen.

Graf voor Anatole werd in 1974 uitgegeven bij de Bezige Bij in de Rasterreeks; exemplaren zijn nog te vinden bij Boekwinkeltjes.nl.

Daan Stoffelsen: Karl Ove Knausgård, Herfst

En weer zit ik middenin een boek, excuses, ik zal volgende keer iets uitlezen. Ik lees een zetproef van Karl Ove Knausgårds nieuwe boek Herfst, om te bespreken voor de Athenaeum-site. Halverwege ben ik nu, en ik erger me aan van alles: het gratuite gebruik van termen als 'mooi' en 'fijn', de amateurfilosofische, -historische en -biologische bespiegelingen van de koude grond (waarin 'oertijd' en 'wereld' telkens terugkeren), de wijdlopigheid, de herhalingen. Knausgård schrijft aan zijn ongeboren dochter, en dat verklaart daarbij misschien de uitleggerigheid en het gebrek aan duisternis en rafelranden. Maar Abdelkader Benali heeft ook zoiets gedaan, ik schreef er al eens over, en daaruit blijkt dat de hardheid van de wereld wel degelijk zo'n brief kan bepalen. Zo'n brief kan ook literair interessant zijn.
Knausgård blijft dicht bij huis, de natuur, zijn huis, en beschrijft lemma-gewijs de wereld van zijn Anna. Dus: 'Bruinvissen', 'Benzine', 'Kikkers'. En verderop: 'Kwallen', 'Oorlog', 'Schaamlippen'. Zijn onderwerpen worden steeds interessanter, in 'Schaamlippen' toont hij zelfs even iets van zijn wellust. Ik moest (niet bij die schaamlippen, wel bij de bruinvissen) aan A.L. Snijders denken, van wie Lydia Davis 72 ZKV's vertaalde, het boek verschijnt dit weekend, A.L. Snijders dus die heel kort een observatie kan vastleggen, niet zelden erudiet, of wijs, maar altijd met een rustige, gelaten toon. (En dan nu vertaald door de geweldige Lydia Davis!) Die toon heeft Knausgård nu ook, alleen niet het vermogen zich te beperken.
Moet ik dat stuk nog wel schrijven? Nou, Knausgård blijft me toch verrassen met wendingen of frases, een prachtige verbetering van Prediker ('IJdelheid der ijdelheden', oertijdproza, maar concreet en mooi, fijn), en observaties als deze over benzine: 'Benzine was zo anders dan alles wat we kenden, die had uit een andere wereld kunnen komen. Een schitterende wereld vol sprookjes, vol felle kleuren, en genereus. Genereus omdat het kleurenspel van de benzine, dat schijnbaar willekeurig kwam en ging, verbonden was met de leegste en lelijkste plaatsen. Het kleurenspel zag je nooit op weiden of akkers, kale rotsen of stranden, maar het verscheen op parkeerplaatsen, grind- en asfaltwegen, jachthavens, bouwplaatsen.' Daarop kun je dan wel weer even teren.

Herfst verschijnt 20 september bij De Geus.

Jan van Mersbergen: Denis Johnson, Treindromen

Over een boek waar al het overbodige uitgekrabt is moet je niet te veel woorden vuil maken. Treindromen (Train Dreams, vertaling Maarten Polman) is een voorbeeld van een klein boek met grote strekking, net als Specht en zoon van Willem Jan Otten en Bezonken rood, van Jeroen Brouwers. Jeroen Vullings wijdde 1.200 woorden aan het verhaal over een gebroken man – Robert Grainer - die een vloek van een Chinees niet kan ontlopen en zijn vrouw en dochtertje verliest. Ik herlees dit boek ieder jaar. Er is gemakkelijk een uurtje voor uit te trekken, misschien twee als je langzaam leest. Over een visioen:

‘Hij legde zijn rechterhand op het hondje dat naast hem lag uitgestrekt. De hond blafte of gromde niet, maar hij voelde hoe de haren op zijn rug overeind gingen staan toen de verschijning zich begon te openbaren in de kamer, eerst alleen in het lichtschijnsel, als van een druipende kaars, en toen als de gestalte van een vrouw. Ze glinsterde, en het licht dat zij gaf trilde.’

Het boek kreeg lovende recensies maar er zijn ook bloggers die niet mee kunnen gaan in de jubelende sfeer om dit boekje. Het geeft de moeilijkheid van dit proza aan, er gebeurt veel maar Johnson legt niks uit. Hij laat de ruimte zelf in te vullen wat er gebeurt in de kop van zijn personages. Die manier van schrijven is in Amerika omarmd maar loopt in Nederland tegen steeds meer weerstand aan, want uitgevers volgen lezers die lezen zien als ontspanning, als een soap-serie op televisie. Lekker lezen, even nergens aan denken. Johnson laat je wel ergens aan denken. Hij laat ruimte. Iedere lezer zal van Treindromen een eigen boek maken, en daarom komt hij met iets meer dan tachtig bladzijden weg. Mits je de ontbrekende ruimte zelf opvult natuurlijk.

Treindromen is momenteel uitverkocht, nieuwe exemplaren zijn nog te vinden via Bzoek.nl, tweedehands via Boekwinkeltjes.nl.

 

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog