03 Februari 2017

Deze week gelezen (5): Ryan, Haruf

Weer een interessant boek van Koppernik en weer een vertaling met lucht: de redactie las twee vertaalde boeken met blauwe omslagen, verhalen en een kleine roman, Iers en Amerikaans.

*

Thomas Heerma van Voss: Donal Ryan - Een stand van de zon

Van Een stand van de zon had ik tot gisterochtend nog nooit gehoord. Van de auteur van deze verhalenbundel, de Ierse schrijver Donal Ryan, evenmin. Toch lag de Nederlandse vertaling ineens op mijn deurmat - een van de geneugten van af en toe een stuk aan literatuur wijden: uit het niets boeken krijgen toegestuurd - en ik heb zowaar direct de eerste verhalen gelezen. Deels omdat ik de afgelopen dagen veel uren in het vliegtuig en op vliegvelden doorbracht, al verklaart dat de keuze natuurlijk nog niet helemaal: waarom immers uitgerekend dit boek? Ik denk door de combinatie van de uitgeverij, het uiterst sympathieke Koppernik, en het feit dat het hier een Ierse korte verhalenschrijver betrof: er is geen land dat zo vaak genoemd wordt wanneer het over korte verhalen gaat. (Al heb ik de naam Ryan daarbij dus nooit gehoord, of is die me meteen weer ontschoten.)

Ik beperk me hier tot het eerste verhaal, De passie, omdat dat de meeste indruk maakt en stilistisch tegelijkertijd een goeie samenvatting lijkt van deze bundel. Ryan schrijft sober en doelgericht, met veel aandacht voor zintuiglijkheid en vooral een sterk ritme; er zit een zekere bezwering in de lange, dichte alinea's, die wordt versterkt doordat er amper dialoog is en bovendien nooit een aanhalingsteken wordt gebruikt. (Dat zal Jan van Mersbergen goed doen.) 
De verhalen die ik las spelen zich niet af in grote steden, maar in afgelegen dorpjes, ongenoemde gemeenschappen. Ryans hoofdpersonages hebben steeds iets onsympathieks over zich, of in elk geval iets bezwerends: in De passie is de hoofdpersoon een jonge jongen die net is vrijgelaten en nu weer leeft met zijn overbezorgde ouders.
Een mooi gegeven, ergens deed het me aan de roman Muidhond denken: het ingetogen hoofdpersonage is net weer op vrije voeten, je weet niet precies wat hij eerder heeft gedaan en ook, wat meteen spanning op roept, waar hij toe in staat is.
Deze hoofdpersoon heeft, zo blijkt gaandeweg, een meisje doodgereden genaamd Bonny. De verdere toedracht blijft onduidelijk, in hoeverre hij zich werkelijk schuldig voelt ook. Mooi hoe Bonny steeds subtiel in zijn gedachtes opduikt: 'Ik begin dik te worden. Ik zal binnenkort iets moeten gaan doen wat niet te veel van mijn schouder vergt, rennen of voetbal of zoiets. Maar Bonny's broer speelt voor de junioren en ik zou hem op de trainingen tegenkomen en dat zou niet eerlijk tegenover hem zijn.'

Spreekt hier vooral pragmatisme of spijt?

Helemaal fraai vind ik de opening van het verhaal: 'Ze huilt soms, zonder geluid. Ik weet dat ik niets moet zeggen, alleen mijn hand onder de hare op de versnellingspook moet laten liggen. Waar was je al die tijd voor de rechtszaak, vroeg ze me een keer, in het begin. In mijn kamer, zei ik, ik sliep veel. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld was zei ze dat ze had gehoord dat ik in de Ragg was gezien en in Easy Street in Nenagh. Ze beschuldigde me niet, vertelde alleen wat ze had gehoord. Ik zei dat ik er niets was geweest, en dat was genoeg. Je hoort zo veel dingen, zei ze. Mensen denken dat ze helpen.'

Op wat ik tot nu toe las valt ook een en ander aan te merken, maar iemand die zo een verhaalbegint en zo vertelt: daar wil ik meer van lezen.

Uitgeverij Koppernik geeft Ryan uit. Bij The Guardian is een fragment te lezen uit de bundel.

Jan van Mersbergen: Kent Haruf - Onze zielen bij nacht

Afgelopen weken heb ik veel geklaagd over vertalingen en lege bladzijdes. Nu las ik Onze zielen bij nacht van Kent Haruf, een van de beste Amerikaanse schrijvers met de wortels in het platteland. Dat boekje is vertaald door Irving Pardoen, op mijn blog herhaaldelijk geanalyseerd en niet altijd even goed gewaardeerd. Daar zal ik nu niks over zeggen. Ik lees gewoon de vertaling en geniet van Harufs taal.

Ik schreef met opzet ‘boekje’ want ook in deze roman tref je opvallend veel witruimte aan. Vooral omdat ieder hoofdstuk op de rechterpagina begonnen wordt. Rekensom: van de 175 bladzijdes zijn er al vijf aan titelpagina, colofon en dankwoord, dan zijn er 21 pagina’s volledig leeg, door die hoofdstukken die rechts beginnen, en dan zijn er nog 24 pagina’s die voor minder dan de helft bedrukt zijn, omdat dit het einde van een hoofstuk is. 5 plus 21 plus de helft van 24 is 38 lege pagina’s, op een totaal van 175. Ruim 21% niks! Dat vind ik erg veel, en een functie heeft die leegte niet, zoals bij het proza van Cynan Jones.

Onze zielen bij nacht is gewoon een klein boekje. Door de harde kaft en de witte pagina’s is gepoogd het boek als een volwaardige roman in de winkel te krijgen, dat verkoopt nu eenmaal beter, en ook is de prijs die van een volwaardige dikke roman: 18,99.

Dat gaat dit boek niet helpen. Waarom niet gewoon voor een tientje dit kleine boekje uitgeven? Dan is er nog kans dat het iets gaat doen.

Erg spannend is Onze zielen bij nacht niet, maar de kracht van dit type proza ligt nu eenmaal niet bij de spanning. Het is wel een bijzonder goed en solide geschreven, eenvoudig, sfeervol en intens boek over ouderdom en eenzaamheid, over contact maken op latere leeftijd, over opnieuw beginnen en over de kleine gemeenschap die in ander werk van Haruf, bijvoorbeeld in het prachtige Plainsong, zeer dominant aanwezig is. De passages waarin de twee oudjes samen zijn en gesprekken hebben zijn soms wat sleets, de stukken waarin de verstikkende buitenwereld opduikt zijn heel sterk, de stukken waarin de twee geliefden de confrontatie aangaan zijn het mooist. Dan laten Alma en Louis zien dat een kleine persoonlijke wens groter en sterker kan zijn dan de bekrompenheid van de groep. Een thematiek die past bij het eigenlijke formaat van het boek.

Hollands Diep geeft Onze zielen bij nacht uit, op hun site staat ook een fragment.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog