Deze week gelezen: Bulnes, Kennedy

Miquel Bulnes, William Kennedy: de redactie las een historische roman met manco's die toch boeit, en het begin van een dramatisch boek.

*

Daan Stoffelsen: Miguel Bulnes, Reconquista

Al weer een tijdje geleden schreef Thomas de Veen een stuk over twee dikke boeken, de historische romans van Jan van Aken en Miguel Bulnes. Het waren dikke boeken, en Van Akens boek was het mooiste, beste, interessantste. Ik was het een keertje eens met De Veen, al had ik Bulnes' dikke boek alleen maar geproefd. Maar er valt iets meer over te zeggen.

Allereerst: deze roman speelt rond 1200, de strijd tussen het (christelijke) koninkrijk Léon-Castilië en de (Arabische) stadstaat Sevilla, en twee handenvol mensen die proberen er het beste van te maken. Enkele decennia later wordt een Toledaanse monnik gevraagd de biecht af te nemen in een afgelegen klooster. Twee soldaten, neven, de belastinginner van koning al-Mutamid, drie van Al-Mutamids zoons, de dochter van een leerlooier, een prinses, het hoofd van de christelijke politie van Sevilla, een monnik, de hoogste religieuze raadgever van koning Alfonso - ja, dat zijn ze wel, geloof ik.
De lijsten gebeurtenissen, woorden en namen achterin zijn geen overbodige luxe. Allemaal proberen ze te overleven, en het lukt ze wonderwel, en soms zelfs lang - maar op één uitzondering na niet gelukkig. Daarvoor is het nodig dat ze vluchten, vechten, van kant wisselen, van koning, van minnaar, soms bij een man dan weer een vrouw in bed belanden, en vooral veel geliefden verliezen. Reconquista is een groots, dramatisch verhaal.

Mijn kritiek: Bulnes wil dat verhaal vanuit ál die personages vertellen, alwetend, dicht op de personages. De verteller weet dus van alles over de emoties van die personages, dat voelt altijd wat ongemakkelijk. Storender is dat in het openingsdeel met de twee neven (later raken ze van elkaar gescheiden) dicht op de een én de ander is, dat de focus bij de een (Carmelo) ligt, maar de ander (Eloy) dat bekijkt. Dat je denkt: hoe weet die een nou wat die ander denkt?

'Langs de kant van de rivier spoelt Carmelo zichzelf schoon, terwijl Eloy voor de tweede maal de waterzakken vult. Ze zwijgen. Eloy is teleurgesteld in zijn neef. Carmelo moet sterker zijn, moediger; hij vecht niet alleen voor zichzelf, anderen zijn van hem afhankelijk.'

(Bij herlezing ligt de vertelfocus overigens consequent bij Eloy, je raakt hem alleen in de alinea's voor deze kwijt.)

Ook een ergerlijke keuze: waar sommige personages in de eerste delen van de roman als figurant worden opgevoerd, en niet zelden komen ze er makkelijk vanaf, krijgen ze later de hoofdrol. Waarom dan niet al eerder?

Mijn andere, grotere bezwaar ligt bij de stijl, die af en toe meer doet denken aan de kinderboeken van mijn jeugd (die toen al wat ouder waren, van W.G. van der Hulst, K. Norel en P. Nowee). Wat te denken van een zin als: 'Andalusische heersers leggen hun vertrouwen graag in christenen, joden en eunuchen: dezen stelen veel, maar vormen verder geen bedreiging.' 'Dezen'? Of, veel verder in het boek:

'De sfeer is uitgelaten, de stemming is opgewekt en deze wordt nog beter als gouverneur Sisnando de aanwezigen uitnodigt naar de patio voor een beker gekoelde wijn. De mannen struikelen bijna over elkaar om weg te komen.'

Het is beschrijverig ('uitgelaten', 'opgewekt'), afstandelijk ('deze', 'de aanwezigen') en melig ('struikelen bijna over elkaar'). Ouderwets, maar niet twaalfde-eeuws - wat men destijds in de Nederlanden sprak, is nu moeilijk leesbaar -, dus waarom niet wat directer, soepeler formuleren?

Maar toch: het lukt Bulnez je tientallen, honderden pagina's aaneen om je geboeid te houden. Dat ligt ongetwijfeld aan het drama zelf, de plotlijnen zijn echt interessant, en het decor, dat prettig exotisch is en zonder twijfel klopt tot in de details. En er zijn ongetwijfeld parallellen met politieke islam in seculier bestuurde landen, multiculturele samenlevingen, politiestaten. Maar Bulnes schildert zijn personages ook levend, je gaat met ze meeleven, hoe verachtelijk een enkeling ook is. Heel consequent (en heel onmiddeleeuws) laat hij ze worstelen met het noodlot. En de afwisseling van perspectieven blijkt te werken: Bulnes dubbelt amper, en hij houdt je nieuwsgierig. Zulke kwaliteiten, samengebald in een baksteen, zijn prijzenswaardig.

Prometheus gaf Reconquista uit. Op Athenaeum.nl staat een fragment.

Jan van Mersbergen: William Kennedy, IJzerkruid

In februari sprak ik Willy Vlautin voor NRC en Vlautin vertelde dat hij boeken las die hem minder eenzaam lieten voelen. ‘Ironweed van William Kennedy, vertaald als IJzerkruid. Over een man die zijn baby laat vallen, het kindje breekt zijn nek en overlijdt. Zijn schuld. De man verlaat zijn gezin. Hij straft zichzelf en blijft zich straffen.’
Ik schafte de vertaling aan en las het begin. Toen stopte ik met lezen.
Hoe kun je groot leed in een roman stoppen zonder sentimenteel te worden? Hoe breng je dat leed over op een lezer?
IJzerkruid gaat over een man die zijn baby verliest en daar niet mee om kan gaan, met het verlies niet en ook niet met het schukldgevoel. Hij gaat drinken, zwerven, de doden praten met hem. Hij werkt op een begraafplaats. Dubbel leed. Het is te erg, ook soms te mooi. Poëzie over een dood kind.
IJzerkruid is poëtisch en bitter, ook is het boek speels en mooi van taal. Je wilt het hardop lezen. Toch kon ik niet verder. Die doden die met hoofdpersoon Francis Phelan praten blijven komen, de demonen worden niet verdreven, dat voel ik al. Die komen steeds terug.
Ik zal dit boek af en toe oppakken en een pagina lezen, dat kan bijna op willekeurige volgorde. Gewoon een scène meepakken, even die taal voelen en vooral dat onbeholpen verwerken van dat verdriet. Te intens om in één ruk uit te lezen.
Afgelopen week wijdde de Vlaamse criticus Mark Cloostermans een aflevering van zijn filmpjes die hij onder het kopje Ginger Critic op Youtube zet aan het boek van Kennedy.
Best kans dat dit boek herontdekt gaat worden in Nederland, een frisse vertaling en het kan zo op de stapel opgepoetste pareltjes van herontdekkingen die de afgelopen jaren verschenen zijn.

IJzerkruid werd uitgegeven door Bert Bakker, er zijn nog voldoende exemplaren op Boekwinkeltjes.nl te koop.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog