Deze week gelezen: Koubaa, Zambra

Bart Koubaa, Alejandro Zambra: de redactie las na een pauze van enkele weken (iedereen is verhuisd) weer nieuwe literatuur. Een intelligente verhalenbundel uit Chili en een rijke coming-of-age uit België.

*

Thomas Heerma van Voss: Alejandro Zambra, Mijn documenten

De boeken van Alejandro Zambra intrigeren me elke keer opnieuw en ik begrijp nooit helemaal waarom. Jaren geleden las ik Bonsai (2006), een kleine, ingetogen roman die bij vlagen zo beknopt was dat hij meer als poëzie dan als proza aanvoelde – ik kreeg geen moment echt vat op het verhaal of het kalm vertellende hoofdpersonage, maar de dromerige sfeer zorgde ervoor dat ik moeiteloos doorlas.

Ditzelfde gold min of meer voor opvolger Het verborgen leven van bomen (2007), weer zo’n korte, dromerige roman, ditmaal over een literatuurdocent wiens vriendin niet thuiskomt na een tekencursus. Wat volgt is geen harde, door spanning gedreven thriller, maar een fijn geschreven, meanderend, soms essayistisch verhaal, dat wederom voorbij was voor ik er werkelijk een band mee kon krijgen. Het derde boek dat ik van Zambra las, Manieren om naar Huis Terug te Keren (2011) was alwéér zo’n kort, ingetogen werk, alweer bijzonder goed geschreven, en alweer bleef mij uiteindelijk vooral de broeierige, indringende sfeer bij.

Nu is er Mijn documenten, een verhalenbundel die het beste van Zambra’s schrijven combineert: de intelligente, registerende hoofdpersonages, de gevoelige ondertoon, de secure, afgewogen stijl – er valt geen haperende zin in te ontdekken, of het moet het ongetwijfeld abusievelijk verkeerd vertaalde ‘Iván Zamorana’ zijn waar natuurlijk de Chileense voetballer ‘Iván Zamorano’ wordt bedoeld. Ik ben halverwege de bundel en meer overkoepelende bevindingen staan binnenkort in De Groene Amsterdammer, maar hier vestig ik alvast graag de aandacht op het beste verhaal dat ik tot nu toe tegenkwam en dat ik iedereen wil aanraden: ‘Camilo’. Een door een ik-figuur opgetekende verzameling herinneringen die toch, anders dan de meeste verhalen uit die categorie, geen moment particulier of alledaags aanvoelt.

Het draait in ‘Camilo’ om een uiterst behulpzame, oudere vriend op wie de ik-figuur maar geen grip krijgt, die tevens ook een vriend is van de veel meer afstandelijke vader van de ik-figuur – tot het allemaal misgaat. Het is allemaal bijzonder kalm en rustig opgezet, vertellend van toon, maar en passant worden de wezenlijkste thema’s behandeld: opgroeien, uitdovende vriendschappen, (de aard van) herinneren (zoals vaak bij vrienden). Navertellen is lastig omdat Zambra zo soepel heen en weer springt in de tijd, er worden uiteindelijk jaren uit het leven van ‘Camilo’ behandeld, en het gaat zoals steeds meer om de sfeer dan om de precieze plot.

En ik weet nu al wat me hiervan het meest zal bijblijven: de amateurvoetbalwereld in Chili, die heel nauwkeurig en fijn wordt beschreven, en de verhoudingen tussen de personages stuk voor stuk onder spanning zet en vormgeeft Bijvoorbeeld tussen de verteller en diens vader:

‘… hij stond in het doel en was er echt goed in, ik zie hem zo nog voor me, duikend naar een hoek, waar hij de bal met twee handen uit de lucht plukte en hem tegen zijn borst drukte. Ik kon me nooit aan gedachte onttrekken dat zijn ploeggenoten hem haatten, want hij was zo’n keeper die de hele wedstrijd aanwijzingen gaf, die de verdediging en zelfs het middenveld met harde kreten op de juiste positie zette. Terug, man, terug, pass hem, naar mij, niet dribbelen, terug, man, terug. Hoe vaak heb ik die bevelen wel niet uit de mond van mijn vader horen komen, uitgesproken op een uiterst alarmerende toon. Als hij weleens naar mij schreeuwde, was het nooit zo hard als de kreten op het voetbalveld. Zijn ploeggenoten ondergingen ze geërgerd, of dat dacht ik tenminste, want het kon niet aangenaam zijn met zo’n permanente herrie achter je te moeten spelen. Maar mijn vader werd gerespecteerd. En nogmaals: hij was heel goed.’

Proza dat me dwingt om door te lezen. Zin na zin, alinea na alinea. Ik ga verder.

Karaat geeft Zambra uit. Op Athenaeum.nl staat een fragment.

Daan Stoffelsen: Bart Koubaa, Ninja Nero

Hoera! Bart Koubaa is genomineerd voor de Halewijnprijs! Onze oud-collega en mijn Vlaamse vriend (dit is een disclaimer, dat begrijpt u, alles wat volgt moet dus als een uiting van collegialiteit en vriendschap gelezen worden) staat naast Mathijs Deen, Hans Dekker, Emily Kocken, Peter Lenssen en Meindert Talma op de shortlist van de oeuvreprijs. Stuk voor stuk multitalenten, meerdere genres bespelend, niet zelden meerdere kunstvormen ook, dat is interessant. De prijs wordt wel opgehangen aan de recentste roman (net als de BNG Literatuurprijs overigens), wat het ingewikkelder maakt, ook voor de jury: Ninja Nero ligt nog maar een maand in de winkels.

Dat hoeft geen bezwaar te zijn: Een echte vriend, Koubaa's vorige, was een rustige, Portugese roman over vriendschap en rouw, De vogels van Europa een melancholisch onderzoek naar een zelfmoord en een gedeelde jeugd, Maria van Barcelona een bizarre dystopie. En Ninja Nero laat zich het best beschrijven als een onwaarschijnlijke coming-of-age. Als jurylid kreeg ik de afgelopen tijd weer veel saaie romans over opgroeiende kinderen te lezen; dat is dit boek zeker niet.

Jona Van Rein, verlaten door zijn moeder, geslagen door zijn vader, steekt het ouderlijk huis in brand om op het nippertje door zijn vader, de brandweercommandant, gered te worden. De brand verminkt hem, maar toch weet hij zich te bewijzen op het gymnasium, tijdens zijn dienst- en studietijd, en ontpopt zich als een hardlooptalent. Getooid met een masker met het sponsorlogo - sinds de brand draagt hij een masker als de ninja's - haalt hij blootvoets de tweede plaats op de Olympische Spelen van Atlanta, om daarna weer bij zijn vader te gaan wonen en na diens dood onder het nabijgelegen maïsveld een archeologische opgraving mee te maken, alsof hij de Oudheid gecreëerd heeft. De vreemde verstandhoudingen met zijn vader (wederzijds schuldgevoel heft elkaar op?) en moeder (die hem tijdens zijn hospitalisering voorlas uit De koerier van de tsaar), zijn verhouding met weer- en andere kleine goden, zijn erotische dromen van zijn biologiejuf...

'En wat hij dacht was soms smerig en pervers, maar was hij daarom abnormaal? Als de juf niet over de vuurmier begonnen was, had hij haar misschien met geen vinger willen aanraken, maar het was te laat, ze was over de vuurmier begonnen, en had daarmee zijn verlangen naar haar opgewekt.'

... zijn fascinatie voor het Vrijheidsbeeld en voor maïsvelden, en de inspirerende vriendschap met 'de Doedelzak', zijn docent Latijn (tot na diens dood), onderstrepen: dit personage is niet saai.

Ninja Nero is erg rijk, of vol, en niet zelden voel je je als lezer als de hardloper die voortgedreven door zijn eigen voeten de details van zijn omgeving mist. De adrenaline is er niet minder om: wie de eindstreep haalt, is tegelijk vervuld en gretig naar een nieuwe ronde. Alle zijwegen die Koubaa inslaat vormen alternatieve routes naar de meet. Dat creëert een onrust die in contrast staat met de stoïcijnse levenshouding van de hoofdpersoon.

De twee rode draden die ik na deze eerste ronde kan destilleren zijn de rol van de leraar, bij leven en na zijn dood een daimon zoals Koen Peeters die in De mensengenezer introduceerde, een helper eersteklas, en een stellingname over identiteit in tijden van identiteitspolitiek en -onzekerheid:

'Tijdens de lessen Latijn op het college had Jona geleerd dat de term persoonlijkheid was afgeleid van het Latijnse "persona" wat ook "masker" betekende.
"Mijn persoonlijkheid wordt dus bepaald door wat de omgeving van mij ziet," zei hij tegen de spiegel, "maar mijn ziel is onzichtbaar. Jij bent mijn vijand niet, ik heb geen vijanden. Wat ik zie is wat ik zie, ik herken mezelf, zoals de blinde Michael Strogoff, met of zonder masker. Alleen mijn oppervlakte werd beschadigd, niet mijn ziel."'

Zo lees ik dit: uiterlijk, innerlijk, de dingen die iemand vormen, ze zijn uniek en individueel. En al overkomt het leven je (overkomt het leven Jona Van Rein? Dat is een zinnige leesclubvraag; die brand heeft hij immers zelf aangestoken), je kunt de controle nemen.

Querido gaf  Ninja Nero uit. Op Athenaeum.nl staat een fragment.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog