Met lege flessen onderweg naar het universum

Martin Reints heeft zijn nieuwste dichtbundel Lopende zaken genoemd. Er staan gedichten in over de dingen die min of meer vanzelf behoren te gaan, de dingetjes op een dag waar je niet omheen kunt en die om aandacht vragen zonder een beroep te doen op creativiteit of passie.

De bundel staat dan ook vol met doodgewone daden (‘De auto stilzetten bij een benzinepomp’, ‘de pinpas alvast pakken’), mijmeringen (‘ik kan me nog herinneren dat ik iets van plan was’), beschrijvingen (‘Het ochtendlawaai van de vuilniswagens’) en vaak gehoorde vragen (‘waar is mijn leesbril? / of: waar is de afstandsbediening?’). Verhandelingen over voortmodderen. Is dat alles wat er is?

Zo nu en dan ziet Reints ook andere dingen. Het gedicht ‘Lunchpauze met Charles Ives en Maurice Morris’ is grotendeels gebaseerd op een lied van Ives, met tekst van Morris, over een oude straat in Manhattan met een ‘rare naam’ (quaint name), het is een ‘kort straatje’ (rather short, Ann Street). De muziek verplaatst Reints even naar de kunstwereld in New York. Eventjes maar, tijdens de lunch, zo ongeveer op de manier waarop Frank O’Hara zich in zijn Lunch Poems kon verbazen over wat hij op zijn wandelingen door New York tegenkwam.

Ook Slauerhoff en Bert Schierbeek weten de lopende zaken even naar de achtergrond te dringen, net als een singer-songwriter die middenin het naar hem getitelde gedicht binnenkomt, tien minuten voordat hij moet spelen. Dat gebeurt tussen een poging van de verteller om te achterhalen naar welk tv-programma de buren kijken (‘Je zet de televisie aan zonder geluid / en zapt tot het beeld klopt met het geluid bij de buren’)  en een mijmering over een rugzaktoerist die in de bergen vermoeid een slokje water neemt en omhoog kijkt: ‘de Melkweg en de Andromedanevel stormen op elkaar af.’

Even biedt een afwijking van de lopende zaken een blik op het universum. En om die blik is het Reints in deze bundel te doen, om die momenten draait het, vanaf het eerste gedicht, ‘Gang’:

          Kijken of de post al is geweest
          de computer uitzetten?
 
          het werk onderbreken
          omdat het kennelijk al onderbroken is in je hoofd
 
          opstaan en de kamer verlaten door de deur naar de gang
 
          het patroon van de tegels in de gangvloer, je voetstappen
          de baan van de aarde om de zon
          de Melkweg
 
          je gang langs de dozen, de spiegel
          de boodschappentas met lege flessen
 
          de deur naar buiten

Het zijn de allergewoonste dingen, in de allergewoonste woorden – het valt me nog niet mee om onder woorden te brengen waarom ik dit zo’n goed gedicht vind. Een verslag van nauwkeurig lezen draait onvermijdelijk uit op navertellen, hoe moet je ‘kijken of de post al is geweest / de computer uitzetten?’ anders interpreteren dan als wat het blijkens de twee volgende regels is: een onderbreking van het werk? Je ziet de verteller, drentelend door zijn huis. Zijn concentratie is hij kwijt, het werk vlot niet, de lopende zaken willen blijkbaar even niet lopen.

Hij loopt naar buiten, met het hoofd naar beneden, hij ziet de gang, hij heeft oog voor de details: tegels, voetstappen…

… en opeens gebeurt er iets dat een blik biedt op iets groters. Die ervaring wordt op dezelfde toon beschreven, de opsomming gaat gewoon verder: ‘de baan van de aarde om de zon / de Melkweg’ en daarna weer in hetzelfde tempo terug: de lege flessen, ‘de deur naar buiten’.

Maar die deur naar buiten heeft wel een extra lading gekregen. Die is niet alleen meer de eerste stap op weg naar de glasbak, maar ook een poort naar het hogere geworden, naar een moment waarop de dingen opeens in een ander licht komen te staan: je kan bij de glasbak een moment het gevoel krijgen om wezenlijk deel uit te maken van het universum.

‘Gang’ is niet voor niets het eerste gedicht van de bundel. Vanaf het begin wil Reints al laten zien dat de lopende zaken, mits met de juiste houding tegemoet getreden, zo nu en dan extra glans kunnen krijgen. En met het zoeklicht daarop, vind je in de bundel overal plekken waar het gewone even de blik kan bieden op iets meer.

‘Benzinepomp’ bijvoorbeeld, is een gedicht waarin minutieus wordt beschreven hoe je de auto het best kunt manoeuvreren voor comfortabel tanken, ‘de slang pakken/ tanken tot de pomp stopt,’ de tankdop ‘op enig horizontaal vlak dichtbij leggen,’ enzovoorts, en dan opeens:

           het wilde westen
           de vakanties van vroeger
           de toekomst.

Deze praktische daden roepen opeens een beeld van vrijheid op, van melancholie zowel als verlangen. Ja, met de auto kun je op vakantie, kun je de toekomst tegemoet rijden, wordt het wilde westen opeens bereikbaar. Gewoon, door hem weer eens vol te gooien, dienen zich opeens onbegrensde mogelijkheden aan.

Je zou Reints daarmee kunnen beschouwen als een erfgenaam van dichters uit de jaren zestig die de gewone dingen in hun gedichten extra nadruk wilden geven om op de schoonheid ervan te wijzen. Maar wat Reints doet is nog net wat anders. De gewone werkelijkheid is bij hem niet zo prachtig. ‘Het ochtendlawaai van de vuilniswagens en de / stilte daarna’ is het vertrekpunt voor een nauwkeurige blik op de huizen in de Diamantbuurt. Zakelijk observeert hij: raamkozijnen, portieken, golvende muren, oude fietsbanden, kranten die over de straten waaien,

           met poorten waardoorheen je naar de andere
           straten kunt.
     
Een tikje bombastisch is het wel, de regel afbreken na ‘andere’ – om dan niet verder te gaan met ‘werkelijkheden’ maar gewoon weer met ‘straten’. Maar de suggestie is er al: het gaat niet om die gewone straten, wel degelijk hoop je er andere werkelijkheden in aan te treffen. Zoals ‘de sterren in de rondgang van hun sterrenbeelden,’ of, tijdens een toneelstuk, ‘lopende zaken tot een einde brengen.’ Want ook lopende zaken kennen hun einde, hun doel, hun zin. Al was het maar een kort moment in het universum bij de glasbak.

Martin Reints, Lopende zaken. Gedichten. De Bezige Bij, Amsterdam 2010, €15,-

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog