Schrijfdagboek: Gevogelte

Januari 2010

Momenteel werkt Jan van Mersbergen aan een roman die in november 2011 zal verschijnen. Voor De Revisor houdt hij een schrijfdagboek bij. Vanaf het eerste kleine idee is te volgen hoe dit zich langzaam ontwikkelt tot een roman en ook is te zien tegen welke dilemma’s de schrijver aanloopt. Vandaag: Gevogelte.

Op de vlag van Venloosch Vastelaoves Gezelschap Jocus, de oudste nog bestaande Vastelaovesvereniging van Nederland, prijkt een haan tegen drie traditionele kleurenbanen: rood, geel, blauw. Die haan is al bij de oprichting van de vereniging, in november 1842, gekozen als symbool. Al deze zaken en afgeleides zullen terloops in mijn roman voorkomen. De roman zal geen college carnaval worden. Wat wel belangrijk is dat deze manier van herleiden van woorden en symbolen me tijdens het schrijven vanzelf naar andere betekenissen en symbolen leidt.

Eeuwen geleden werd er in de vastentijd vastelaovescijnze geheven, een belasting die betaald moest worden in kippen. Een heel oud gebruik, in Venetië gebeurde dat in 1094 al. Zie daar de herkomst van de haan. De belasting bestaat niet meer, het symbool is gebleven en nog altijd wordt er tijdens het feest veel kip gegeten.

Een van de populairste Limburgse liedjes gaat over een tijger en een giraffe, maar ook over een vogel:

En vluig ‘ne vogel veurbei
wink iech häöm goojendaag
Jao daan bin iech contènt
mèt dee super-sjoene-daag
En iech vleeg, vleeg, vleeg wie ‘ne vogel...

Hier gespeeld als toegift door André Rieu.

Al jaren maken wij – de Amsterdammers – in Venlo grappen over de Jocus-vlag. Ook dat steunt op associaties. We vragen de echte Venlonaeren wat al die Roemeense vlaggen met die kip erop in de stad doen. Dat kunnen ze in Venlo wel hebben. Meestal volgt uitleg en soms wordt de grap overgenomen en soms overtroffen. In ieder geval leeft de haan voort, ook al wordt het bij ons een kip.

Ik heb al eerder geschreven over dansende kraanvogels. Ik linkte een grijs verenpekske en een rood mutsje en het dansen van deze vogels aan de manier waarop op de middag van Vastelaovesmaandag in het Venlose café Old Dutch gedanst en gefeest wordt. Die associatie is heel sterk. In een vogelboek van mijn zoon heb ik de kraanvogel opgezocht. De Latijnse naam is Grus grus, ze komen uit Afrika en broeden hier. Die gegevens moet ik gebruiken. Het verband tussen de naam, het donkere continent, het broeden, het hierheen trekken…

Meer associaties hebben met vogels te maken. Mijn romanpersonage komt van een vrachtschip. Toen ik een enkele keer op zo’n schip voer vlogen er meeuwen achter het schip aan. Die vogels stonden voor de vrijheid, het schip voor benauwing.

Niet alleen voor mijn binnenvaartsjongen staat de meeuw voor vrijheid. De NSB gebruikte al een meeuw op verkiezingsposters waarin duidelijk verwezen werd naar ‘vrijheid’. De Partij voor de Vrijheid heeft als logo een meeuw die zijn vleugels uitslaat en in een helderwitte leegte zweeft.

En waar komt de voorman van deze partij ook alweer vandaan?

Van de ene associatie naar de andere. De Latijnse naam voor meeuw is Larus. Dat lijkt verdacht veel op Lazarus, tijdens Vastelaovend een vast gegeven. Ook dat kan ik gebruiken.

Interessante vraag: Hoe verstaat de meeuw van de vrijheid zich tot de Grus grus die vanuit Afrika hierheen komt, hier broedt en weer vertrekt?

De laatste jaren is er een opvallend lied dat heel vaak gedraaid wordt en door compleet Venlo meegebruld: ''t leed der Naate Raaf'. Het gaat over een raaf die elf dagen voor de Vastelaovend op een stok de stad ingedragen wordt om het feest aan te kondigen, waarna de veren van de vogel met bier nat moeten worden gehouden tot het feest werkelijk begint.

De Stamtafel de Naate Raaf timmert met nieuwe activiteiten, met het lied en met een obscuur Bal Masqué flink aan de weg. Het mooie hiervan is dat onduidelijk is of het een oude mythe betreft of een nieuwe. Is dit echt of is dit allemaal verzonnen? Het maakt niet veel uit. De vogel op de staaf leeft!

Voor mijn roman heb ik ook de raaf opgezocht in het vogelboek van mijn zoon. Wat blijkt: De Corvus Corax staat helemaal op de laatste pagina en de begeleidende tekst geeft: ‘De raaf is als broedvogel in 1927 in Nederland uitgestorven. Wanneer we spreken van raven, dan worden doorgaans kraaien bedoeld. […] Raven houden van de eenzaamheid van uitgestrekte bossen in gebergten en op vlakten. […] De Raaf is een alleseter, maar geeft de voorkeur aan vlees. In het veld herkennen we hem aan het sonore geluid en de staart, die wigvormig en niet vlak is afgesneden.’

Eenzaamheid, vlees eten, uitgestorven... Interessant.

Geen reacties

We willen u nog veel meer vragen, maar er in ieder geval zeker van zijn dat u een mens bent, een lezer, een schrijver, maar in ieder geval geen robot.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.
Omhoog